Mexico: wankelend tussen staatsgreep en opstand

Rond de jaarwisseling bezoek ik het 2e Internationale Seminar van Analyse en Reflectie van Antikapitalistische Sociale Bewegingen, in San Cristobal de las Casas, Chiapas. Vier dagen van discussie en uitwisselingen tussen activisten met als thema: hoe verder te gaan in de strijd onze wereld te transformeren. En de grote vraag was; zou Subcomandante Marcos, een belangrijke leider van de Zapatista beweging, aanwezig zijn?

De eerste dag komen honderden mensen aan, het is een wirwar van verschillende talen en gelukkig zijn er ook veel inheemse mensen uit de regio te herkennen onder het publiek. De discussies zijn in het Spaans, maar er worden vertalingen gegeven in het Tzotzil, de taal van de grootste inheemse bevolkingsgroep in de regio. Een aantal belangrijke intellectuelen uit Mexico zijn aanwezig zoals Gustavo Esteva, Luis Villoro en Javier Sicilia, maar van alle hoeken van de wereld zijn activisten overgekomen om deel te zijn van deze bijeenkomst.

Het Seminar wordt gehouden op het terrein van CIDECI, Centro Indígena de Capacitación Integral. Het terrein van 22 hectaren is prachtig gelegen in een buitenwijk van de stad tegen een bergrand. CIDECI is weer één van de alternatieve educatie projecten die ik heb leren kennen in Mexico, die me ze vervullen van bewondering. CIDECI is 22 jaar geleden opgericht met als doel inheemse jongeren in de regio een plek te geven om te leren. Het is een alternatief op het ‘traditionele onderwijssysteem’, zoals ze dat hier zo mooi noemen, waar de inheemse jongeren vaak geen toegang toe hebben en daarnaast niet overeenkomt met hun realiteit. CIDECI biedt 20 verschillende cursussen aan zoals medicinale planten, computerles, architectuur, kappersles, naailes, elektrotechniek, schilderen, brood bakken, groenten produceren en nog velen meer. De jongeren mogen zelf kiezen welke cursussen ze doen en ze blijven net zo lang totdat ze voelen dat ze genoeg geleerd hebben. Ze wonen intern, hoeven niks te betalen en krijgen geen erkent diploma. Alles wat ze leren is gebaseerd in de praktijk van het leven in een inheemse gemeenschap en ze hebben dus een ‘sociaal compromis’; wat ze geleerd hebben behoren ze in dienst te stellen van hun gemeenschap. CIDECI is compleet onafhankelijk van de overheid, een autonome plek. Ze hebben hun eigen wateropvang systeem, genereren hun eigen energie en produceren hun eigen voedsel. Ze volgen duidelijk de weg van de Zapatistas, die ook geregeld bijeenkomsten op deze plek houden. Ook leent CIDECI haar terrein voor Seminars als deze.

Al was ik me er al eerder van bewust, tijdens dit Seminar besef ik pas echt wat iedereen bedoelt met “Mexico esta cabron”. Het is een vreemde combinatie van angst en strijdbaarheid, de sfeer die er hangt tijdens deze vier dagen in San Cristobal. De situatie in Mexico is ernstig en wordt met de dag erger, daar is iedereen het over eens. En dan doelen ze niet alleen op de georganiseerde misdaad van drugs kartels en de oorlog die de president er tegen voert. Er wordt veel gesproken over de groeiende militaire presentie in het land. Waar in het noorden van Mexico het proces van militarisering al vergaande vormen heeft aangenomen, is recentelijk hetzelfde aan de gang in het zuiden van Mexico.

Met de aankomende verkiezingen dit jaar wordt de situatie zeer gespannen. Ik hoor veel geluiden van mensen die bang zijn voor een militaire staatsgreep. “De situatie staat op springen”, vertellen de activisten van het collectief waarmee ik dit Seminar bezoek.  Dit collectief bestaat uit een groep activisten met diverse achtergronden die samen een droom van een ‘Ander Mexico’ delen. Ze zijn hun paspoorten aan het aanvragen om het land uit te kunnen vluchten, zo nodig. Ook vertrouwen ze me toe dat het leger niet de enige is die haar positie in het land aan het verstevigen is. Er gaan veel geruchten over toenemende bewapening van guerrilla bewegingen; een naderende opstand zou dan ook niemand verbazen.

“Het geeft me hoop al deze mensen hier bij elkaar te zien”, vertrouwt een activist me toe. En ‘het niet verliezen van hoop’ lijkt de rode draad van deze vier dagen. De bekende woorden van de Zapatistas worden vaak herhaald; ‘we willen een wereld waarin meerdere werelden passen’. Helaas zijn de Zapatistas uiteindelijk niet openlijk aanwezig tijdens de Seminar. Er wordt me vertelt dat tijdens het vorige Seminar in 2009 Subcomandante Marcos bij elke bijeenkomst aanwezig was en de discussies leidde. Dat hij er nu niet was heeft ook zijn voordelen volgens sommigen want ‘hij bepaalde de discussies’, nu is er meer ruimte voor de aanwezigen om hun ideeën te ontwikkelen.

Er wordt gesproken van een ‘strijd der uitgeslotenen’. “Elke uitgeslotene is een druppel water, maar als de uitgeslotenen zich verenigen ontstaat een zee die voor harde regen zal zorgen”. Studenten uit Chile zijn aanwezig om te vertellen over hun strijd om hun onderwijs te verdedigen; organisaties uit Cuba vertellen over hun alternatieven voor het kapitalisme van onderop; inheemse bewegingen uit Chiapas delen hun ervaring in de strijd tegen megaprojecten; en ook activisten van Occupy Wallstreet zijn present om hun ideeën te verspreiden. Er worden veel ideeën en strategieën uitgewisseld waarmee er wordt beantwoord aan de wens van één van de sprekers, die stelde dat dit Seminar niet alleen een intellectueel karakter moest hebben maar juist de activisten een stem moesten krijgen. Hij vond een nieuw werkwoord uit: corazonar een combinatie tussen de Spaanse woorden voor ‘hart’ en ‘dromen’. “Onze strijd wordt niet alleen geboren uit academische theorieën maar vooral vanuit ons hart”.

Met name het betoog van Gustavo Esteva, oprichter van een alternatieve universiteit in Oaxaca, maakte veel indruk op het publiek. Iedereen is een verliezer in de burgeroorlog waarin Mexico zich bevindt, stelt Esteva. “We kunnen niet langer vluchten in het nietsdoen terwijl deze oorlog het ernstigste mogelijk aan het vernietigen is; de sociale verbinding tussen mensen”. Maar hij ziet dat over de hele wereld mensen wakker worden van een lange droom. Dit ‘collectief wakker worden’ maakt de overheden bang; ze zijn bang dat de mensen hun angst verliezen. Uiteindelijk roept Esteva een ‘Declaratie van Nationale Noodtoestand’ uit en moedigt mensen aan om nieuwe vormen van revoluties te creëren gebaseerd in onze rijke diversiteit van vormen van leven. Met dit Seminar is weer een stapje dichterbij deze wens van Esteva gemaakt.