Intimiteit, vertrouwen en groepsdruk

Alleen seks en incest is hier taboe” zei een Boliviaanse vriendin me een paar weken geleden toen ik haar vol verbazing vertelde over de vrouw die me de dag ervoor - 10 minuten na onze ontmoeting en zonder dat ik erom vroeg - haar salaris vertelde. Zij vond dit heel normaal en ik beschreef het dan ook in mijn veldwerkdagboek als: een gekleurde (westerse) observatie. Misschien zeggen naar Nederland gemigreerde Bolivianen over ons juist wel, “zulke rare mensen die Hollanders. Ze willen allemaal hun salaris geheim houden”?
Praten over gevoelige en persoonlijke onderwerpen met wildvreemden is iets wat ik hier bijna iedere dag zie gebeuren. Misschien helpt de afstand die mijn lichte haar en huid creëren, mensen hier wel om openhartiger te durven zijn en meer ruimte te voelen om dingen te vertellen.
 
“Dat ik een vriendin in onze groep intern geld heb geleend heb ik natuurlijk niet aan mijn man verteld” vertelde een vrouw die ik interviewde me. “Waarom niet?” vroeg ik haar, in haar ogen zag ik een stoute glinstering ontstaan, “omdat ie dan moeilijk gaat doen en me het gaat verbieden. Het gaat hem ook niet aan wat ik met mijn geld doe. Het is per slot van rekening mijn verdiende geld. Toen een vriendin van me garant had gestaan voor iemand uit onze groep die 7000 Bolivianos (800 euro) had geleend van ProMujer en er na de derde afbetaling vandoor ging omdat ze niet meer kon betalen, was mijn vriendin de pineut. Zij had garant gestaan, dus moest zij het geld ophoesten. Niet alleen had ze een gigantische schuld en veel stress maar ook haar man viel over haar heen. Waarom heb je dat gedaan, ben je dom? Het is allemaal jou schuld etcetera. Dubbele stress dus. Dat gebeurt me niet, dacht ik, als ik ervoor kies iemand te vertrouwen en mijn geld uit te lenen is dat mijn, en niet zijn zaak”.
 
In een volgend interview werd me duidelijk –oh, wat voelde ik me even naïef- dat het principe van garant staan helemaal geen vrije keuze is. Het heeft te maken met iets waarover ik vele artikelen las, maar wat gewoon nog niet bij me was opgekomen. Groepsdruk, groepsprocessen, sociale logica.
Ik vroeg de vrouw of ze wel eens had meegemaakt dat iemand weigerde garant te staan voor een interne lening aan een ander (los van de lening vanuit de bank/NGO) en hoe dat dan ging. Ik moest de vraag een aantal keer op verschillende manieren herhalen en probeerde met voorbeelden aan haar duidelijk te maken waar ik benieuwd naar was. “Stel je voor, iemand vraagt jou om garant te staan en jij denkt: ja maar die vrouw die zit helemaal niet in een goede situatie nu en die zal niet kunnen afbetalen. En dan heb ik dus een probleem want ik moet dan betalen. Wat doe je dan?” vroeg ik haar. Ze vertelde dat ze dan met de vrouw zou gaan praten want zoiets in de groep ter sprake brengen zou schaamte meebrengen, en dat wil je niemand aandoen. “En als ze dan zegt, maakt me niet uit, ik wil het toch, wat doe je dan?”. “Ja, dan kan je altijd nog met de presidenta, de voorzitster van de groep gaan praten om die te overtuigen haar geen lening te geven om zus en zo reden.” Toen ik haar vroeg of dat wel eens was voorgekomen in haar groep, ik wilde het hypothetische van de vraag af te krijgen en haar eigen verhaal horen, keek ze me doordringend aan en zei: “ Ja maar Laurie, de vrouwen die me vragen om garant voor hen te staan heb ik zelf aan de groep voorgesteld en erin gebracht. Ik kan toch niet mijn vriendin, schoonmoeder of buurvrouw weigeren om garant te staan?. Ik weet wie ze zijn, hoe ze leven, waar ze wonen, ik móet garant voor ze staan. Wat zullen de mensen anders wel niet van mij denken?”.
 
Groepsdruk, sociale logica, wat een kredietverstrekkende bank of NGO dus ook voor beleid voert, het groepsproces gaat zijn eigen gang en geeft een extra –potentieel gevaarlijke- dimensie aan het fenomeen leengroep, samen lenen, samen garant staan en samen afbetalen.