Zeefdrukken in Sampaio, Rio de Janeiro

Na een paar weken Argentinië, ben ik in Brazilië beland, om precies te zijn in Rio de Janeiro. Het was liefde op het eerste gezicht en al anderhalve week laat ik mij overrompelen door haar schoonheid, veelzijdigheid en onvoorspelbaarheid. De stad heeft een prachtige ligging en kent vele, evenmooie bezienswaardigheden, maar de enorme verschillen tussen arm en rijk zijn overal duidelijk zichtbaar. Op Ipanema lopen joggers op dure sportschoenen met blinkende zonnebrillen langs jongens op slippers die sjouwen met zakken afval. Tegen de achtergrond van de sloppenwijken steken de dure kantoorgebouwen glimmend af. Ik bezoek het strand én de favela. Tussen de toeristische uitstapjes door ontmoet ik Maartje Piersma van Micamichula (www.micamichula.org), een organisatie die hoofdzakelijk zeefdrukworkshops organiseert in de favela´s van Rio.

Maartje  is hier om de twee projecten, die ze het afgelopen jaar in de sloppenwijken Sampaio en Acarí hebben opgestart, verder uit te bouwen. We spreken met elkaar over Rio en de problematiek in de sloppenwijken van Rio. Braziliaanse kinderen gaan  tot ongeveer hun 16de jaar naar school, maar daarna, als ze niet al eerder uitvallen, zijn er maar weinig mogelijkheden om aan fatsoenlijk werk te komen en sluiten vele jongeren zich aan bij een drugsbende om snel geld te maken. De gevolgen zijn bekend. Er zijn vandaag de dag behoorlijk veel projecten in de sloppenwijken van met name Rio de Janeiro waar binnen- en buitenlander zich hard maakt voor de verbetering van de leefomstandigheden van de Braziliaanse jeugd. Er worden allerlei verschillende initiatieven genomen om jongeren buiten de drugshandel te houden variërend van culturele workshops tot volledige cursusprogramma´s. 

Queto is een van deze projecten. Ze begon bij een toevallige en gelukkige samenloop van omstandigheden. Caramundo, een organisatie die al langer werkzaam is in Brazilië, was op zoek naar zeefdrukkers, terwijl de meiden van Micamichula na een zeefdrukproject in Amsterdam Zuidoost bedachten dat zij een dergelijk project in Brazilië wilden opzetten. De samenwerking was geboren en er werd subsidie aanvraagd om gedurende een jaar een atelier op te zetten in een relatief kleine wijk van Rio: Sampaio. De meeste Cariocas, zoals de inwoners van Rio de Janeiro zichzelf noemen, hebben nog nooit van deze wijk gehoord vertelt Maartje: ´Maar zodra je het treinstation Sampaio noemt weten ze opeens wel waar het is´.  Hoe dan ook, ver weg, klein en onbekend betekent natuurlijk niet ´onbelangrijk´. Er zitten een aantal hele goeie mensen die vóór de geboorte van het atelier Queto al druk waren met de lokale voetvalvereninging waar de grootste voetbaltoernooien in dit deel van de stad worden georganiseerd. Zij hebben de coordinatie van Queto op zich genomen, er zijn goede leraren aangetrokken, een lege ruimte is opgeknapt en materialen zijn ingekocht. In Nederland is Micamichula druk geweest de in Sampaio ontworpen en gedrukte t-shirts te verkopen. Het resultaat van bijna een jaar hard werken is dat er nu wekelijks twee zeefdrukworkshops worden gegeven en er bovendien nog andere culturele workshops worden georganiseerd. De bedoeling is om de goeie zeefdrukkers op te leiden zodat Queto in de toekomst opdrachten kan aannemen en zo zelfvoorzienend kan worden. Dat laatste is natuurlijk erg belangrijk. Micamichula wil weliswaar materialen blijven sponsoren met inkomsten uit de T-shirt verkoop in Nederland, maar het project moet zichzelf op lokaal niveau organiseren en haar voortbestaan bewaken wat inhoudt dat de commerciële kant moet worden uitgebouwd.

Op de dag dat ik het project bezoek is de zeefdrukworkshop helaas afgelast wegens een technisch mankement. Maartje is wel blij verast als ze ziet dat er een complete opdracht is uitgevoerd in de tijd dat zij in Nederland zat. Queto heeft een hele partij voetbalshirts gedrukt voor de plaatselijke voetbalclub! Na een rondleiding door het atelier drinken we een biertje met de mannen van Queto (want dat is ook Brazilië), terwijl de kinderen om ons heen rennen en ik de omgeving rustig in me op kan nemen. Ik bedenk me dat het bijzonder is dat deze mensen elkaar hebben gevonden en dat zij culturele barrières overschrijden en mooi dingen creëren met elkaar. Het zijn de kleine wondertjes in de puinhopen van Rio. Respect!