Santa Marta op de kaart

Deze week bracht ik een bezoek aan de favela Santa Marta, waar ik werd rondgeleid door een student die hier onderzoek heeft gedaan naar urbanisatieprocessen in een aantal favela’s van Rio de Janeiro. Ik had mij voorgenomen met een open blik te boel te gaan verkennen, dus ik liet me leiden en zoog als een spons urenlang alles op en gaf mijn zintuigen de kost.

 

Het werd een interessant bezoek waarbij ik een en ander heb geleerd over de urbanisatie van deze bijzondere wijk. Conclusie is dat de projecten die door de overheid worden geïmplementeerd zijn gericht op het uiterlijk en niet zozeer op de sociale aspecten van het integratieproces van de favela in de stad. Zo trekt de deadline 2015 niet de aandacht, maar wordt er in Rio vooral naar het jaar 2016 toegewerkt. Het voetbalstadion Maracaná sluit binnenkort voor een opknapbeurt voor het WK in 2014, maar de gemeente kijkt verder en pakt de stad serieus aan voor de Olympische spelen die zich twee jaar later, in 2016, aandienen.

 

Na de UPP (Unidades de Polícia Pacificadora) -de politie eenheid die de regie al in verschillende wijken heeft overgenomen van de banditos – bij de ingang te hebben gepasseerd, viel ons oog op een vergadering van gemeenteambtenaren in de wijk. De ambtenaren zaten om de tafel met de voorzitter van de vereniging van favelabewoners van Santa Marta. Ze spraken over de infrastructurele problemen waarna ze op verkenningstocht gingen in de morro. Ze hadden een prachtig boekje bij zich met daarop duidelijk zichtbaar het logo Rio2016, het Rio van de Olympische spelen. Het pocht met grootse renovatieplannen voor verscheidene favela’s in Rio. Santa Marta krijgt een fatsoenlijk stratenplan. Verder wilden de ambtenaren niet zoveel kwijt over de plannen, maar misschien dat ze iets aan het vuilnis willen doen, dat alleen onderaan de berg wordt opgehaald en wat door veel huishoudens boven wordt gedumpt. Hierdoor liggen er nu vuilnishopen tussen de woningen, die bij zware regenval naar beneden denderen en zo het riool verstoppen en de leefomgeving vervuilen. Momenteel wordt er gewerkt aan water, gas en elektriciteit voor alle huishoudens, waar de favelados tot op de dag van vandaag nog gratis wonen, moeten ze voor deze services gaan betalen.

 

Santa Marta is een populaire sloppenwijk. Zowel de politiek als de media zijn dol op de wijk en onder het mom van urbanisatie krijgt deze meer aandacht dan de gemiddelde favela. Santa Marta haalde vorig jaar het nieuws met de bouw van een muur die onderwerp werd van een felle discussie. Er werden vergelijkingen gemaakt met de muur in Israël en andere beroemde muren die we uit de geschiedenis kennen. Volgens sommigen was de muur bedoeld om het verder uitwaaieren van de favela te belemmeren en het regenwoud te beschermen, maar volgens anderen zou de muur bedoeld zijn om de lelijke sloppenwijk aan het zicht te onttrekken en de favelabewoners te isoleren.

De wijk werd in positief daglicht gesteld door de tientallen bezoeken van internationale beroemdheden. Madonna en Beyoncé bezochten de wijk en Michael Jackson nam er een videoclip op. De laatste is nu vereeuwigd met een standbeeld en mozaïek op een hagelwit geschilderd pleintje halverwege de heuvel. Een ander project dat de wijk in de kijker heeft gespeeld is het Nederlandse kunstproject Favelapainting. De twee kunstenaars ontwierpen en schilderden in samenwerking met de bewoners het centrale plein, dat nu de aandacht trekt met haar vrolijke kleuren. Deze trekpleisters samen met de verhoogde veiligheid van de wijk door de komst van UPP, hebben ervoor gezorgd dat de wijk aantrekkelijker is geworden voor bezoek en er staat nu een presentatie van een toerismeplan op de agenda.

 

Klinkt allemaal mooi, maar na een gesprek met een van de ambtenaren konden we vaststellen dat het hen niet zozeer om de bewoners van favela te doen is. De gemeente van Rio wil, zoals dit bij elke aanloop naar een groot evenement in een land gaat, zich bij de internationale bezoekers en media in een positief daglicht stellen en de negatieve processen zoveel mogelijk verbergen. Het afbreken van de hele favela, zodat de jungle er weer kan groeien, werd als oplossing aangedragen. De NGOs in de wijk, de onderzoekers en de bewoners zelf verwachten daarom niet al te veel van deze plannen als het gaat om de verbetering van de leefomstandigheden van de favelabewoners. Er zal een en ander worden opgeknapt, maar de aandacht en werkverschaffing zullen tijdelijk en vluchtig zijn als bij een modegril. Maar zeker is dat Santa Marta in 2016 op de kaart zal staan.

www.favelapainting.com

Zie ook mijn fotoblog