Arraial do Cabo bedreigd door mensenvuil

Zoals het een goed voorbereide reiziger betaamt is mijn vaste reisgenoot de Lonely Planet. Arraial do Cabo, een plaatsje dat zich op drie uur rijden in oostelijke richting van Rio de Janeiro bevindt, wordt in deze gids beschreven als een relatief rustig vakantieoord dat net zo mooi is als het befaamde en nabijgelegen Buzios, maar zonder alle poespas van het Saint Tropez van Brazilië.

Arraial vult slechts een halve bladzijde in de reisgids en trekt daarom mijn aandacht. Niet alleen zitten we buiten het hoogseizoen en dus zal het er rustig zijn, bovendien is het een vakantieoord voor Cariocas, inwoners van Rio de Janeiro, dus ik zal er voornamelijk Braziliaanse toeristen aantreffen. Dat is weer eens wat anders dan de populaire plaatsen waar ik tot dan toe ben geweest die worden overspoeld door buitenlandse bezoekers.

Naar verwachting boek ik een kamer in een nagenoeg leeg hostel en onmiddellijk ontmoet ik mijn enige kamergenote: de Braziliaanse Renate die bij de receptie van het hostel werkt. Er volgt een geanimeerd gesprek en we besluiten die avond samen een biertje te gaan drinken. Later die avond scheur ik met haar in de buggy van de hosteleigenaar – een klein, dakloos gemotoriseerd voertuig met brede banden dat uiterst geschikt is om mee over het strand te scheuren - door de verlaten straten van Arraial. Het is zaterdagavond en er is geen moer te beleven. Renate praat me bij over de zware winter in Arraial: ze wordt niet naar wens behandeld op haar werk, er is niets te doen in het dorp en ze ergert zich enorm aan de vervuiling van dit prachtige gebied.

Renate komt uit São Paulo en wil carrière maken in het toerisme. Haar baan in het hostel - ze is voor minimaal een jaar naar Arraial verhuisd om hier te werken - ziet ze als een belangrijke investering in haar toekomst, maar uiteindelijk ziet ze zichzelf het liefst werken in een National park waar ze zich kan bekommeren om ecologische vormen van toerisme, omringd door natuur. Daar is ze op haar best, in een natuurlijke omgeving waar bewust met alle natuurschoon wordt omgegaan.

Het is een felle dame die in de tijd die wij samen doorbrengen herhaaldelijk afgeeft op de manier waarop mensen in dit dorp met de prachtige natuur omspringen. Overal ligt vuilnis, de mensen gooien hun afval gewoon weg en hebben geen respect voor het behoud van hun leefomgeving. Lange tijd geleden kwamen er veel mensen naar de stad om in de plaatselijke fabriek Álcalis te gaan werken waar zout en soda vervaardigd werden. Inmiddels zijn de fabrieken gesloten. Het resultaat is dat je tegen de prachtige bergen die tot aan de helderblauwe zee reiken, roestige, oude, industriële bouwwerken ziet staan. Bovenop de heuvel is in de loop der jaren een favela gebouwd en het vuilnis, dat daar niet wordt opgehaald en vaak gewoon op de grond wordt gegooid, zwerft rond. Onderaan de berg ligt Praia do Forno, een geweldig mooi strand. De paden die naar dit strand leiden, liggen bezaaid met plastic en andere troep. 

Renate wil een NGO oprichten die zich gaat richten op het behoud van een schone leefomgeving en verantwoord toerisme. Daarvoor is het creëren van bewustzijn onder de bevolking nodig. ‘Die mensen zijn zo slecht opgevoed, ze geven niets om de natuur! Het stoort me enorm’, aldus Renate. Op twintig minuten van de haven van Arraial ligt het eiland Cabo do Frio, een beschermd natuurgebied. Er leven schilpadden en koralen vlak aan de kust. Ik maakte zelf een boottocht naar dit strand en er werd voorzichtig omgegaan met het gebied, we mochten ons in een begrensd gebied begeven, niet zwemmen en we kregen uitgebreide instructies hoe ons te gedragen. Jammer genoeg werd er wel met hoge snelheid in gemotoriseerde rubberbootjes gevaren om alle toeristen van de grote boot naar het strand te vervoeren. Aan de overkant, op een paar honderd meter afstand ligt een ander strand genaamd prainha, waar gek genoeg geen enkele gedragsregel geldt. Hordes toeristen zoefden hier op sandboards van de zanderige heuvels naar beneden, anderen verzamelden schelpen, kortom alles wat langs hetzelfde water maar aan de overkant niet is toegestaan! Waarom hebben ze niet het hele gebied tot een beschermd gebied verklaard, vraag ik me af?

Als Arraial aantrekkelijk wil blijven voor toerisme is het nodig dat men wat bewuster met het leefmilieu omgaat. Toeristen willen mooie plaatjes en velen zullen wegblijven als het halve dorp, de poort naar de mooie eilanden en stranden, vervuild is. Een ommekeer is nodig. Maar Renate heeft moeite om mensen te vinden die met de neus dezelfde kant op staan als zij. Ze is in het dorp een buitenstaander en heeft het gevoel dat de locale bevolking haar eerder als een soort bedreiging zien. Ik denk dat zij de bevolking als een bedreiging ziet. Ze wil niet naar de gemeente stappen om hulp of naar de lokale marinebasis die zich in het dorp bevindt. Nee, ze wil liever hulp in het buitenland zoeken, Europese geldschieters bijvoorbeeld. Ik merk op dat het wellicht een goed idee is om de lokale organen in te schakelen die reeds bescherming bieden aan het eerder genoemde natuurgebied, maar daar heeft Renate niet veel vertrouwen in.

De eerste geplande actie is een wandeltocht met kinderen door het gebied waar zij de hun wat gaat bijbrengen over het belang van het natuurgebied en manieren waarop ze met zorg om kunnen gaan en hun vuilnis netjes opruimen etc. Ik bewonder haar ambitie en vertel haar dat ik er een stukje over zal schrijven. Inmiddels ben ik niet meer bij haar in de buurt en wacht ik op geluiden over meer concrete plannen. Ze zal me op de hoogte houden van de ontwikkelingen aldaar. Nu maar hopen dat zij verantwoord toerisme in Arraial do Cabo naar een hoger plan kan trekken. Wordt vervolgd...