Quito is burning!

Donderdag 30 september 2010 was een donkere dag voor Ecuador. Protesten van de politie liepen uit op het gevangenhouden van de President en een kruisvuur tussen de politie en het leger in de straten van Quito. Een verslag over het hoe en wat van deze vlam in de plan in de democratie van Ecuador.
 
Protestacties
Woensdag 29 september neemt de Ecuadoraanse Asamblea een omstreden wet aan die de arbeidsvoorwaarden van alle ambtenaren in het land reguleert. In deze wet liggen onder andere de loonschalen vastgelegd en worden de ambtenaren enkele bonussen en andere economische meevallers afgenomen.
De volgende dag staakt de politie over het hele land en zetten ambtenaren in de grote steden protestacties op. Duizenden politiemannen blokkeren de doorgaande wegen en steken overal autobanden in brand. De luchtmacht bezet alle grote vliegvelden van het land en legt al het vliegverkeer plat.
De sfeer in Quito is onheilspellend. Op mijn weg van mijn stageadres naar huis moet ik een paar wegversperringen passeren. Burgers staan er recht tegenover de politie, boos omdat zij de stad hebben lamgelegd. Het komt tot handgemeentjes, massale gevechten tussen politie en burgers en het gooien van traangasbommen. Ik maak dat ik wegkom.
In de rest van het land, en dan voornamelijk in de grootste stad van het land Guayaquil, leidt het totale gebrek aan politiecontrole tot massale plunderingen. Deuren en hekken worden opengebroken en hele winkelcentra worden leeggeroofd. Pinautomaten worden door de menigte uit de muur gehakt en leeggehaald. Ook in andere steden worden enkele banken beroofd en grijpen straatdieven hun kans om de straten onveilig te maken.
 
Ontvoering
President Rafael Correa bezoekt een door politiemannen bezet politiebureau in het centrum van de stad om de dialoog aan te gaan en de wet uit te leggen. Tijdens zijn speech lopen de emoties hoog op. Rafael Correa laat weten geen afstand te doen van de wet, wordt uitgejouwd en uiteindelijk roept hij boos: „als jullie de President dood willen, hier is ie, dood hem dan!“. Deze beelden vliegen niet veel later de hele wereld over.
Uiteindelijk moet de president, die onlangs aan zijn knie is geopereerd, zijn speech vroegtijdig afbreken en wordt hij door de menigte van politiemannen weggevoerd. Het gaat er ruig aan toe. De lijfwachten van de President worden aangevallen en uiteindelijk wordt er door de politiemannen een traangasbom gegooid die vlakbij het hoofd van de Rafael Correa ontploft. De President wordt lichtgewond naar het nabijgelegen ziekenhuis gebracht.
Dit ziekenhuis wordt vervolgens bezet door de politie. Een helikopter die probeert te landen op het dak van het ziekenhuis om de President te vervoeren, wordt daarvan weerhouden door tientallen agenten. Vanuit het ziekenhuis vertelt Correa dat agenten de kamer waarin hij verblijft proberen in te dringen en dat hij voor zijn leven vreest. Later blijkt uit opnames van de radio van de politie van die avond dat die vrees niet ongegrond was en dat de politie hem inderdaad wilde omleggen.  
 
Steun aan de President
Ondertussen onderhandelen vertegenwoordigers van de politie en de president over een uitweg uit de situatie. Ook officieren van de politie en het leger betuigen hun steun aan de President en roepen de politie op hun protesten te staken. De Minister van Binnenlandse Zaken roept op via de nationale televisie het volk op om een vreedzaam protest te houden bij het ziekenhuis waar de President gevangen wordt gehouden.
Rafael Correa, die in 2006 werd verkozen tot president en in 2008 werd herkozen, geniet grote steun onder de bevolking van het land. Op het plein bij het presidentieel paleis en bij het ziekenhuis zijn dan ook al gauw duizende burgers op de been. De menigte bij het presidentieel paleis geeft een rustig beeld: dansende mensen met de groene vlaggen van Alianza País, de partij van Rafael Correa. Bij het ziekenhuis is de sfeer echter zeer grimmig. Wat begint als een vreedzaam protest van een groot aantal burgers die met vlaggen in de hand de politiemannen bij het ziekenhuis willen wegjagen, loopt al snel uit de hand.
 
Bizar machtsmisbruik
Het gaat hard tegen hard: burgers gooien met stenen, slaan met stokken of met blote vuisten. De politie die het ziekenhuis bezet houdt, reageert daarop met traangasbommen, rubberkogels, knuppels en een soort van klusterbommetjes. Ecuadoraanse vrienden die bij de protesten aanwezig waren, vertellen me hoe de politie haar macht en wapens misbruikt. Een vrouw die de agenten uitscheldt om wat ze met haar belastinggeld doen, wordt met traangas in haar gezicht gespoten. Een jonge student die met een een vlag van Correa naar een groep agenten rent, wordt met knuppels in elkaar geslagen en komt bebloed terug. Kleine ijzeren projectielen afkomstig van een soort van klusterkogels dringen zich bij alle protestanten in de huid. Een vrachtwagen komt vanuit het niets op de menigte ingereden en veroorzaakt het eerste sterfgeval van de dag.
De protesterende burgers deinsen echter niet terug voor het buitensporige geweld van de politie. De Ecuadoranen en zeker de Quiteños zijn niet voor één gat te vangen en hebben in het verleden al vele regeringen doen vallen. Voordat mijn vrienden naar de protestactie bij het ziekenhuis vertrekken, worden aan de keukentafel herinneringen opgehaald over de traangasbommen bij het vertrek van Abdalá Bucaram en de helikopter waarin die vervloekte Lucio Gutierrez ontsnapte. Bovendien worden tips nuttig tips uitgewisseld (“veel sigaretten meenemen want roken helpt tegen het effect van het traangas“). Het is me wel duidelijk: dit is zeker niet de eerste keer dat ze de straat opgaan om hun democratie te verdedigen.
Maar het geweld van de politie richt zich niet alleen op protesterende burgers. Ook journalisten worden belaagd. Mijn Ecuadoraanse vriendje vertelt hoe hij ziet dat een cameraploeg wordt aangevallen door vier agenten. De cameraman die zijn camera niet wil afgeven krijgt een revolver in zijn mond gedrukt en de camera wordt uiteindelijk aan diggelen geslagen. Later op de avond wordt een ambulance die twee gewonde militairen afvoert aangevallen door een groep politiemannen. De agenten doen zich eerst voor als gewonden, de ambulance stopt en op het moment dat ze de deuren openen en het blijkt dat ambulance militairen vervoert, openen ze het vuur. De militairen en het ambulance personeel liggen nog steeds in kritieke toestand in het ziekenhuis.
 
De bevrijding
Na een urenlang gevecht tussen burgers en de politie in de straten rond het ziekenhuis en onderhandelingen in het ziekenhuis, lijkt een oplossing nog steeds ver weg. Om een uur of negen komen er echter onaangekondigd vier vrachtwagens vol met militairen de straat inrijden. De landmacht, die de protesten van de politie niet steunt, komen de president bevrijden. Ongeveer 150 militairen bestormen het ziekenhuis en openen daarbij het vuur op de politie. De politie beantwoord met grof geschut. Groepen protestanten en journalisten die zich tussen beide kampen bevinden zoeken hun heil achter muurtjes of hebben geen andere keus dan zich plat op de grond te werpen. Ook mijn Ecuadoraanse vriendje en enkele vrienden moeten duiken voor de kogels. Ik krijg weinig geruststellende sms-jes toegestuurd met teksten als “shit ze beginnen nu met echte kogels te schieten!” of “ik lig nu op de grond”. Ook de live-beelden die via CNN de hele wereld rondgaan geven maar één indruk: dit is oorlog.
Na een vuurgevecht van ongeveer 20 minuten weet een speciale eenheid van militairen het ziekenhuis in te dringen en de kamer van de President te bereiken. Rafael Correa wordt vijf minuten later in een gepantserde auto door de poort van het ziekenhuis weggevoerd. De President is bevrijd! Het gevecht tussen de militairen en de politie is echter nog lang niet voorbij. Terwijl de President vanaf het balkon van het presidentieel paleis de menigte toespreekt, klinken de schoten nog minstens een uur lang door in de straten rond het ziekenhuis.
 
Voor een kerstpakket...?
Hoe kon dit gebeuren? Wat bracht de politie tot dit buitenproportionele gebruik van geweld? De militairen zijn nog niet eens terug in de barakken of de eerste analyses vliegen al over de ether. Over één ding zijn de verslaggevers het roerend eens: alleen om die wet kan het niet zijn. Want na een goede analyse van de wet én het beleid dat Rafael Correa sinds zijn aanstelling ten aanzien van de politie heeft gevoerd, kan men maar één conclusie trekken: de politie heeft het zo slecht nog niet.
OK, de nieuwe wet stelt dat ambtenaren geen kerstpakket meer zullen ontvangen en dat ze geen aanspraak meer kunnen maken op bonussen voor uitmundende prestaties. Deze bonus konden oplopen tot maximaal 800 US Dollar per 5 jaar. Hier staat echter tegenover dat de lonen voor de publieke sector de afgelopen jaren flink zijn verhoogd. In 2006 verdiende een gewone agent ongeveer 350 Dollar per maand, terwijl hun huidige salaris rond de 800 Dollar ligt. De bonus van 800 US Dollar elke 5 jaar is dus verdwenen, maar men kreeg er dubbel zoveel loon per maand voor terug! Bovendien worden volgens de nieuwe wet voor het eerst ook overuren uitbetaald en heeft de overheid de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in betere opleidingen en uitrustingen voor de politie.
Zoveel geweld voor enkel  een kerstpakket met een paar flessen geïmporteerde drank en wat speelgoed voor de kinderen? Dat lijkt niet erg logisch. Er wordt dus hard gezocht naar een achterliggend politiek belang. Vele vingers, inclusief die van President Rafael Correa, wezen richting ex-president en politieke opponent Lucio Gutierrez. Hij zou de politie hebben opgestookt om een staatsgreep te plegen. De complottheorieën zijn weinig overtuigend, maar het feit dat de politie zou moorden voor een kerstpakket ook.
 
Ni olvido, ni perdón
Hoe nu verder na deze zwarte dag? In de straten van Quito is de rust weer teruggekeerd maar op de televisie rollen kopstukken uit de politiek over elkaar heen. President Correa kondigde in zijn speech aan dat er niet vergeten noch vergeven zal worden. De zoektocht naar gerechtigheid voor de de daders is begonnen, maar het zal geen gemakkelijke zijn. Van de 450 politiemannen in Quito, schat men dat er ongeveer 150 hebben meegedaan in het gevecht bij het ziekenhuis. Maar welke? Wie had de leiding? Wie heeft ze opgestookt? Wie heeft zich echt misdragen? En van wie kwamen de kogels die uiteindelijk 2 politiemannen, 1 militair en 1 protesterende burger hebben gedood? Vragen die vooralsnog onbeantwoord blijven en die het de gemoederen van vele Ecuadoranen de aankomende maanden zullen bezighouden.