Ingezonden door Karolien van Te... op wo, 2010-06-30 22:00
“Corre, corre, viene a cojernos!” Dianita, een kleine meid op blote voeten en met smoezelig gezichtje trekt hard aan mijn arm. We staan op het centrale grasveld van Sardinas Ilayaku, een kleine inheems dorpje in de Ecuadoriaanse Amazone. Het gevaar waar Diana mij van wegtrekt is haar stomdronken vader, die met een machete (groot kapmes) in zijn hand onze kant op komt. Het is een gewone doordeweekse dinsdag, elf uur ’s ochtends, doorgaans niet het moment om ladderzat te zijn. Toch is dit tafereel me na 2 maanden veldwerkonderzoek in het dorpje allerminst vreemd: In Sardinas Ilayaku is men alle dagen dronken.
Het lijkt erop dat er altijd wel een reden is om te proosten. Op 1 juni bijvoorbeeld, in Ecuador de Dag van het Kind, ging de fles al vroeg open. Terwijl de kinderen zaklopen en stoelendansen en de vrouwen de lunch voorbereiden, zitten de mannen in de schaduw van een bananenplant hun eerste shotjes weg te tikken. Als ik de volgende dag terugkeer voor wat interviews is het feest nog niet afgelopen. Bijna alle dorpsbewoners, inclusief de leraren van het dorpschooltje en de peuterschool, zitten nog steeds onder de bananenplant. Nu alleen totaal bezopen of knock-out van de drank. Ik vraag me ondertussen af wat nu de beste manier zou zijn om de dag van het kind te vieren: leuke spelletjes doen en ze nuttige kado’s geven óf je bezatten, de school sluiten en de kinderen totaal links laten liggen…?
Ook bij verdriet is de drank een onmisbare factor in Sardinas Ilayaku. Halverwege mijn veldwerk overlijdt één van de dorpsbewoners aan een nog steeds mysterieuze ziekte. Volgens zijn moeder amper 24 jaar oud en zeer getalenteerd. De begrafenis was een zeer bijzondere aangelegenheid, voornamelijk de catering verschilde erg van de Nederlandse. In plaats van koffie met een plakje cake werden er pannen soep, rijst, geroosterde kippen en…… een enorme hoeveelheid drank aangesleept. Volgens de traditie zetten alle mannen het naast de overledene op een drinken om hem te vergezellen op zijn weg naar boven en uiteindelijk is men gedurende 4 dagen dronken.
Maar niet alleen hoogte- en dieptepunten zijn een reden om de fles te ontkurken. Ook geeft een paar slokken kracht tijdens een warme werkdag, is het een beloning na een dag op het land of is het een reden om maar helemaal niet aan het werk te gaan. Kortom, er gaat in Sardinas geen dag voorbij zonder drank. Enkele van de bewoners heb ik gedurende de twee maanden veldwerk zelfs niet één dag sober gezien.
Wat duidelijk is, is dat het overmatige drankgebruik van voornamelijk (of eigenlijk enkel) de mannen de ontwikkeling van het dorpje en haar bewoners niet ten goede komt. Lokale werkgevers zoals een hotel of mijnbedrijf in de buurt zijn afgeknapt op de dronkenlappen en geven de bewoners nauwelijks werk meer. Projecten van overheden en NGOs die de bewoners werk en extra inkomsten moeten geven, lopen stuk op het nalatige gedrag van de bewoners. Veel van mijn respondenten bezitten een lap land van 45 hectaren, maar verbouwen maar op 2 hectaren en komen van de opbrengst nauwelijks rond. Het weinige geld dat er is voor nieuw zaaigoed, schriften en schooluniformen, gaat op aan drank. Bovendien krijgt een dronken echtgenoot met slecht humeur krijgt snel losse handjes. Huiselijk geweld is het dorpje dan ook niet vreemd.
Sardinas is niet het enige dorpje in Ecuador dat kampt met dezelfde problemen. De nationale overheid heeft al verschillende maatregelen uitgeschreven. Zo is de accijns op drank fors verhoogd en sluiten alle bars in het land doordeweeks voor 12 uur en in het weekend voor 2 uur. Helaas zijn dit totaal zinloze maatregelen voor de bewoners van Sardinas Ilayaku. Zij kopen hun ‘veinticinco’ (een naam afgeleid van de prijs per bekertje, 25 cent in Sucre, de oude munteenheid) bij de lokale stoker die geen belasting betaald en moeten het stellen zonder bar. Bovendien zijn de autoriteiten die op de regels toezien mijlenver weg.
Het blijft gissen waarom juist zo’n idyllisch jungledorpje zo’n belachelijk alcoholgebruik kent. Omdat er niets te doen is, zegt de één. Omdat iedereen eigen baas is, er geen vaste werktijden zijn en niemand eisen stelt, zegt de ander. Misschien een vertoon van mannelijkheid en een gevolg van “peer pressure” onder mannen, zegt weer een ander. Of iets wat stamt uit de traditie misschien, want de Shamán kan met drank op immers de toekomst voorspellen en dichter bij de geesten komen. De manager van het mijnbedrijf dat in de nabijgelegen bossen werkt, denkt op zijn beurt dat het een manier is waarop de junglebewoners hun schuchtere aard proberen te overwinnen.
Ik denk zelf dat de meesten allang niet meer weten waarom ze ooit begonnen zijn maar ordinair alcoholverslaafd zijn. En als er niets verandert, zullen de volgende generaties de kunst afkijken en net zo eindigen.
De stomdronken vader van Diana met de machete die op ons af kwam had gelukkig geen kwaad in de zin en kwam alleen maar even hallo zeggen. Hij was nu ook wel in voor een interview, maar ik bedankte de man vriendelijk. Als ik hem steunend op de kleine meid naar hun hutje zie strompelen, denk ik aan het besmeurde gezichtje van Diana en hoop ik vurig dat hij met z’n poten van d’r af zal blijven.
Ingezonden door Karolien van Te... op wo, 2010-06-30 22:00
Printervriendelijke versie
Beste Karolien
Hoi Karolien!
Het is alweer een tijdje geleden, maar ik kwam bij toeval weer hier terecht (ik ga zelf op onderzoek in Mexico en ook bloggen op de site). En ik zag dat we nooit gereageerd hebben, en bij het terug lezen van onze (van mij & Jeremy's) reactie op jou stuk, schrok ik toch wel een beetje.
We zaten er toen midden in (in een Ecuadoreaanse gemeenschap) waar we ook heftig geconfronteerd werden met het alcoholisme van de mensen daar. We trokken daar andere conclusies over, maar onze reactie op jou stuk is wel erg hard en ongenuanceerd. Sorry daarvoor, ik hoop dat je onderzoek verder helemaal goed is verlopen!
Groetjes,
Merel
Beste Merel en Jeremy,
Bedankt voor jullie reactie, het is altijd fijn om feedback te krijgen, ook al is die behoorlijk gepeperd.
Ik begrijp deels jullie kritiek. Mijn stuk lezende lijkt het misschien alsof álle mannen uit het dorpje élke dag dronken zijn. Van de 30 families is dat misschien bij 4 á 5 het geval. Zij zijn verslaafd en dat is niet alleen mijn analyse maar ook die van geinterviewde medebewoners, hun familieleden en andere Ecuadorianen die het dorpje kennen. Een ander (groot) deel neemt het er 3 of 4 keer per week van uit gewoonte, weer een ander deel enkel bij speciale gelegenheden of in het weekend. Ook jullie idee dat de conclusies ietwat kort door de bocht zijn kan ik goed begrijpen: ik heb inderdaad geen dagenlange literatuurstudie gehouden naar de mogelijke achtergronden van dit probleem. Ik heb hier voornamelijk opgeschreven wat ik heb gezien en gehoord.
Dat jullie in mijn verhaal een beetje de context en antropologische achtergrond missen kan kloppen: ik ben geen antropologe maar sociaal geografe. Dat is een andere discipline, die wellicht een beetje cultuur-gevoeligheid mist en meer resultaatgericht is. Ik ben dan ook erg geinteresseerd naar de meer antropologische achtergronden en naar de resultaten van jullie onderzoek in de regio. Het zou fantastisch zijn als jullie mij de bevindingen konden opsturen (karolienvanteijlingen@hotmail.com).
Dat jullie een beetje schamper doen over mijn "onderzoek" en gringa-zijn vind ik eerlijk gezegd een beetje flauw. Ten eerste hebben jullie volgens mij geen idee waarover mijn onderzoek gaat (niet over het alcoholgebruik in ieder geval) en hoe mijn opstelling is tijdens het veldwerk. Natuurlijk verwonder ik me als buitenlander/staander over bepaalde dingen, maar tijdens mijn veldwerk ben ik zo neutraal mogelijk. Ten tweede zijn veel van de in de blog opgeschreven observaties/conclusies niet alleen van mij, maar van dorpsbewoners, omwonenden en andere Ecuadorianen die de comunidad kennen. Niet alleen maar eurocentrisch dus. Als laatste neem ik aan dat jullie begrijpen dat de conclusies uit mijn onderzoek een stuk gestaafder en wetenschappelijker zullen zijn dan deze blog, toch een beetje een uitlaatklep voor een tikkie minder goed onderbouwde gedachtenspinsels.
Alvast super bedankt voor het opsturen van jullie onderzoek! Als jullie ook een meer inhoudelijke discussie willen voeren lijkt me dat ook prima over e-mail.
Groetjes Karolien
Sterke analyse
Hoi Karolien,
Leuk om is iets te lezen die ook in een klein dorpje in de Ecuadoriaanse amazonia heeft gezeten (zit). Heftig he het alcohol probleem. Moeilijk om daar mee om te gaan als gringa, en natuurlijk ook voor de locale bevolking. Jammer dat je met zo´n eenzijdige en simplistische blik naar dit probleem kijkt. Vooral je citaat van de manager van het locale mijnbedrijf spreekt boekdelen.
Misschien moet je voor je je conclusies klakkeloos op het internet knikkert, ietsje dieper ingaan op de sociaal, economische, en historische context wat achter dit probleem ligt.
Het is vrij makkelijk om een totale gemeenschap neer te zetten als een verslaafde, hulpeloze mensen. Het is echter moeilijker om de structurele oorzaken achter dit probleem te begrijpen en te analyseren. Je doet de slechte naam van antropologen in de hele regio niet veel goeds. Misschien hebben de locale mensen wel gelijk in hun afkeur van mensen die vanuit het noorden komen om hun te analyseren en beoordelen, zonder te begrijpen wat er echt aan de hand is.
In onze eigen ervaring met alcoholisme in een kleine gemeenschap dicht bij Tena zijn we erg geschokt. De conclusies die wij echter hebben getrokken waren wat minder zwart wit, denegrerend, en stigmatiserend.
Vaak zijn het JUIST de locale mijn- en olie bedrijven die problemen als alcoholisme, prostititue en sociale uitsluiting bevorderen. Kijk maar is op de websites van Oil Watch of Accion Ecologica voor wat meer informatie hier over.
Daarnaast eist jarelange structurele discriminatie en ongelijkheid binnen de samenleving zeker zn tol binnen inheemse gemeenschappen. Misschien zou je je hier iest in moeten verdiepen.
We hopen dat je beter je best doet om dit probleem vanuit een iets minder eurocentrisch, (post)coloniaal perspectief kunt inzien. Sterkte nog bij je "onderzoek". Misschien kun je met je onderzoek ook echt iets betekenen voor deze mensen, en iedeeen bieden om dit probleem aan te pakken. Dat lijkt ons in ieder geval de enige rechtvaardiging of bestaansrecht van een antropoloog die onderzoek doet.
Groetjes van Jeremy & Merel
Nieuwe reactie inzenden