De meisjes hebben holle hoofden!

Over een maand is mijn contract hier al afgelopen. In december ben ik met de organisatie Arte Acción op reis geweest om te onderzoeken of de door mij geschreven handleiding over creatieve therapie in de praktijk te gebruiken is, ook na afloop van mijn inzet.

Ik heb nog een nieuw verhaal - weer over de invloed van je sekse op je dagelijks leven, je manier van expressie, je keuzes, je vrijheid en je gedrag. Deze keer met voorbeelden van hoe het zit op het platteland...

Drie meiden en een jongen rond de 16 jaar hebben zich drie dagen lang voorbereid om activiteiten uit de handleiding aan andere jongeren aan te bieden: Samen lazen ze het document en experimenteerden ze met enkele methodes en mogelijkheden.

Daarna gingen we  op reis om vier dagen lang workshops aan te bieden aan zes adolescenten in een dorpje genaamd "Vallecito," ergens tussen de bergen. Ik observeerde het hele proces om te kijken of ik nog aanpassingen aan de handleiding moest doen, om het zo praktisch en gemakkelijk toepasbaar als mogelijk te maken.

 

                       De reis naar Vallecito, Olancho, Honduras.

De doelen van de workshops in het dorpje waren niet direct therapeutisch in de klassieke zin, als we denken aan individuele probleemverwerking. Het ging er  vooral erom, de jongeren een mogelijkheid te bieden tot expressie te komen en persoonlijke kwaliteiten of vaardigheden te ontdekken en te stimuleren.

Spelen met klei

Een van de eerste doelen in de creatieve therapie is vaak, deelnemers uit te nodigen om los te komen van het traditionele idee als het gaat om kunst of het werken met kunstzinnig materiaal. Met creatieve therapie hoeft niemand een mooi kunstwerk of perfecte tekening te maken - in tegendeel: hoofddoel is, van het creatieve proces te genieten, met het materiaal te spelen zonder veel na te denken en zo min mogelijk met het eindproduct bezig te zijn.

Dit is voor veel mensen een hele uitdaging, omdat we gewend zijn om in ons dagelijks leven zo goed mogelijk te "functioneren" - we willen graag altijd een goede indruk op anderen te maken. Vaak proberen we dus zo goed mogelijk te controleren hoe we ons gedragen, wat we creeren en achterlaten. Het is moeilijk om gewoon een keer jezelf te zijn, zonder erbij stil te staan wat anderen van je zullen vinden.

Het experimenteren met verf, krijt of klei kan het contact met jezelf op onbewuste wijze herstellen - zonder dat je het in de gaten hebt. Het losse spelen en experimenteren was immers voor de jongeren in "Vallecito"   veel moeilijker dan ik had verwacht... En nog nooit viel me het verschil in hoe Hondurese jongens en meiden zich uiten zo zeer op als in deze vierdagen.

De jongeren uit de stad - waar ik in mijn laatste artikel ook over  vertelde -  tonen ook steeds een bepaalde differentie tussen man en vrouw, maar er zijn nogal mogelijkheden om tot dialoog te komen of dingen samen te doen. Vrouwen uiten ook eens klachten en worden als het goed is door de man gehoord, net zoals mannen inmiddels ook wat meer zachtheid mogen laten zien, zonder dat direct over ze wordt gelachen. Een homoseksuele jongen binnen Arte Acción, bijvoorbeeld, wordt al jaren lang door zijn compañeros gewoon accepteerd en gerespecteerd als hij is - in een dorpje zou dit waarschijnlijk anders zijn.

In het geval van "Vallecito" werkten we dus met een groepje van zes, met drie meiden en drie jongens. De jongens waren in dit geval de enige die überhaupt een mening hadden of tot uiting kwamen. Voor de meiden was het vrijwel onmogelijk om los te komen van het idee dat ze iets moois moesten creeren, geen antwoord mochten geven op reflectievragen. Ze durfden geen inzet te tonen of eens buiten het kader te schilderen, letterlijk en figuurlijk.

Hier een voorbeeld van een losmaakoefening waarbij de deelnemer concreet wordt aangespoord om op het papier te krassen, met begeleiding van muziek. Met beide handen, links en rechts, en tegelijkertijd. De drie jongens kwamen na een korte fase van onzekerheid makkelijk los en gingen vrij krassen en beleven. De meiden bleven maar vakjes en bloemetjes tekenen, op een heel schoolse manier, in geregelde lijnen - ondanks herhaalde uitndodiging gewoon op het hele papier te krassen en zich te laten gaan.

Gemaakt door een jongen:                                              

Gemaakt door een meisje:

Op een gegeven moment was er een activiteit waar jongens en meiden een stel zouden vormen en met z'n tweeen een werkstuk creeren. De jongens reageerden heftig met zinnen als "We willen niet samen met de vrouwen werken, want zij hebben  holle hoofden." Toen werd het hoofddoel van de workshops vastgezet: Er gaan alleen nog maar groepsactiviteiten plaats vinden, waar de jongens de inbreng van de meiden zullen leren waarderen en vice versa.

Na enkele andere groepsactiviteiten, waren de zes jongeren tussen 12 en 14 jaar er toch mee eens dat het niet zo erg was om samen te werken, ook al zijn sommige ideen van man of vrouw verschillend. De kids zagen ook in dat de producten interessanter waren, hoe meer verschillende bijdragen je had gekregen.

Ook het doel van het loskomen was uiteindelijk bereikt. De jongeren konden aan het eind ook van een "lelijk" werkstuk genieten, ze bekenden dat het ook veel leuker was om maar te krassen en vrij te verfen, in plaats van altijd maar bomen, huizen en bergen te schilderen. Terwijl ze wél eerst de neiging hadden een mooie tekening van lelijke dingen te maken, bijvoorbeeld van een kerkhof...