Extreem hoge moedersterfte in het Amazonegebied

In het noordoostelijke Amazonegebied ligt het percentage vrouwen dat overlijdt ten gevolge van complicaties tijdens zwangerschap en geboorte vele malen hoger dan in de rest van het land. Reden voor een interview met Doctora Gracela Rocio Meza Sanchez. Zij heeft zich als arts gespecialiseerd in demografie en epidemiologie. Ze werkt voor het de regionale bureau voor gezondheidszorg in Iquitos.

 

Gracela Meza vertelt dat in Peru in 2009 gemiddeld 185 vrouwen op 100.0000 geboortes overleden als gevolg van complicaties tijdens de zwangerschap of de geboorte. Op mijn vraag hoe dit zich verhoudt tot het hogere aantal dat de Verenigde Naties aanhoudt voor Peru in 2009 (240 doden op de 100.000 geboortes) zegt ze dat hierin waarschijnlijk de onderregistratie verwerkt is. Die zit niet in de officiële landelijke cijfers. Deze onderregistratie is het gevolg van de slechte registratiesystemen in het land.

 

Maar, voegt ze eraan toe, de cijfers voor deze regio liggen veel hoger: gemiddeld 240 overlijdens op de 100.000 geboortes. Deze hogere cijfers worden veroorzaakt door de nog veel hogere cijfers in de afgelegen delen van het Amazonegebied waar de sterfte op sommige plaatsen 500 op de 100.000 is. Ter vergelijking: in Nederland ligt het cijfer op 12 moeders per 100.000 geboortes. Ook de perinatale kindersterfte ligt in dit gebied met 30 op de 1000 bijna twee keer zo hoog als de rest van Peru waar het 17 is.

 

Op landelijk niveau, vertelt de Gracela Meza, zijn de cijfers voor moedersterfte de laatste jaren als gevolg van een betere gezondheidszorg sterk gedaald. In steden als Cuzco, in het zuiden is zelfs sprake van een afname van 44%. Desondanks scoort Peru vergeleken met andere landen in Latijns Amerika slecht. Alleen in Bolivia en Haïti is de mortaliteit nog hoger.

 In het kader van de millenniumdoelen streeft Peru naar 50 sterfgevallen op 100.000 geboortes in 2015. Het lijkt echter bijna onmogelijk dat dit gehaald gaat worden. Het grote probleem, vertelt ze, blijft het gebrek aan middelen voor een werkelijke verbetering van de gezondheidszorg. ‘De regering geeft makkelijker geld uit aan wapens voor een oorlog met Chili, die nooit komt, dan voor beter gezondheidszorg die hard nodig is’ voegt ze er wat bitter aan toe.

 

Dit heeft zegt Gracela Meza te maken met logistieke en culturele oorzaken. De regering van Peru streeft ernaar dat alle vrouwen vanaf het begin van hun zwangerschap onder medische controle
staan en dat alle vrouwen in het ziekenhuis bevallen. Dit cijfer wordt landelijk al niet gehaald, maar in dit gebied zeker niet. In Iquitos ligt het cijfer hooguit op 60% tot 70%, maar voor het rurale gebied ligt dit percentage lager, hooguit 50%.
 

 

Voor inheemse vrouwen is het een ingrijpend besluit; ze moeten nu voor controle en geboorte naar de stad komen. En die is slecht bereikbaar door de grote afstanden en de slechte verbindingen. Het Amazonegebied is zeer uitgestrekt en ieder infrastructuur ontbreekt. Iquitos is alleen over water bereikbaar. De boten vanuit de dorpen hebben geen erg zware motoren en zijn dus niet snel. Dit betekent dat men vanuit sommige gemeenschappen 8 tot 10 dagen onderweg is naar de stad. Dat betekent dat er bij ernstige complicaties geen hulp beschikbaar is zeker niet 's-nachts.

Door alleen de officiële gezondheidszorg een taak te geven in zwangerschappen mogen de inheemse vroedvrouwen (parteras) die hun werk niet meer doen. Deze parteras verdwijnen dan ook langzaam maar zeker, waardoor de situatie voor vrouwen die niet naar het ziekenhuis willen of kunnen nog slechter wordt.

Maar er zijn ook belangrijke culturele verschillen, vertelt Gracela Meza, tussen de westers georiënteerde gezondheidszorg en de cultuur van de inheemse bevolking. In de meeste dorpen gaat men bij medische problemen naar de sjamaan of naar een klein medisch centrum in de buurt. Voor veel inheemse vrouwen is hun zwangerschap het eerste moment dat ze met de stad in aanraking komen. Ze komen voor het eerst in een omgeving met grote stenen gebouwen, een omgeving waar ze ook voor het eerst alleen maar onbekenden tegenkomen.

De behandeling vindt plaats in zo’n groot gebouw, in een openbare ruimte vol vreemden waar men behandeld wordt door vreemden, volgens een protocol dat voorschrijft dat vrouwen liggen, geen vocht tot zich mogen nemen, dat tot voor kort voorschreef dat vrouwen standaard ingeknipt werden en waar de placenta na de geboorte verwijderd wordt.  

 

In de Indiaanse gemeenschappen is een geboorte een intieme en private aangelegenheid, die plaats vindt in de familie, waarbij vrouwen zittend bevallen en katoenthee moeten drinken om de bevalling te bevorderen. De placenta bevat voor hen de ziel van het kind en moet begraven worden.

Maar er zijn nog veel meer verschillen. Zo zijn ziekenhuizen wit, wat voor veel gemeenschappen de kleur van de dood is, vroedvrouwen dragen hier standaard donkerrode kleding wat de kleur van bloed is. Ook denken veel Indianen dat ze ziek worden van koude dingen en zijn daarom ze bang voor het koude metaal van de bedden in een ziekenhuis.

Deze verschillen tussen de cultuur van de inheemse gemeenschappen en de stad zijn dus enorm vertel Gracela Meza. Maar dan zijn er ook nog grote verschillen tussen de etnische groepen. Dit zou veel meer onderzocht moeten worden om te komen tot een strategie per groep. Maar dat vraagt extra middelen die er zijn er niet. Ziekenhuizen hebben nu al onvoldoende geld voor de basisgezondheidszorg die ze verondersteld worden te bieden.

 

In sommige delen van Peru heeft de regering dit culturele verschil proberen op te lossen met casas maternas (moederhuizen), waar vrouwen wel verticaal kunnen bevallen. In de sierras heeft dit tot goede resultaten geleid vertelt Gracela Meza, maar in dit gebied blijkt het geen oplossing. Een van de redenen daarvoor is dat bevallingen hier een uitgebreid familiegebeuren zijn, dat betekent het dat vrouwen hun naaste familie meenemen. Voor de drie huizen die men hier met weinig middelen gebouwd had, bleek het niet haalbaar zoveel mensen extra voor langere tijd te voeden en de huizen worden niet meer gebruikt.

 

Dat is volgens Gracela Meza helaas geen oplossing. De vrouwen om wie het gaat hebben een bovengemiddelde kans op complicaties: omdat ze al heel erg veel kinderen gebaard hebben (soms meer dan 15), omdat ze ernstige bloedarmoede hebben, malariapatiënt zijn, heel klein en fragiel zijn of heel jong (zwangerschappen bij meisjes onder de 15 jaar komen erg vaak voor, soms zijn ze pas 11!). In het geval van complicaties is er dan absoluut geen hulp waarop teruggevallen kan worden. Het is zegt ze een bijna onoplosbare situatie die de eerste jaren maar heel weinig zal verbeteren. “Misschien” zegt ze wat moedeloos “is de hoop wel het opvoeden van een nieuwe generatie voor wie de toegang tot de reguliere gezondheidszorg vanzelfsprekender wordt”.

 

Enkele dagen later ontmoet ik Mirna Villacorte Cardenas, burgemeester van de voorstad San Juan Bautista. Zij vertelt me over een van de groepen met een hoge moeder- en kindersterfte: de Chayahuita die op grote afstand van Iquitos in het oerwoud leven. De vrouwen van deze groep zijn allemaal kleiner dat 1.50 en heel smal. Om complicaties tijdens de geboorte te voorkomen zorgen vrouwen ervoor dat het kind tijdens de zwangerschap niet te veel groei. Daarom eten vrouwen dan zo weinig mogelijk. Dit betekent dat ze de extra vitaminen die hen verstrekt worden niet nemen en dat kinderen standaard ondervoed geboren worden met een grotere kans op kindersterfte. Dit is een van de oorzaken vertelt Mirna Villacorte dat de bevolking met uitsterven bedreigd wordt.  Als vrouwen echter wel voldoende zouden eten, kan dit tot ernstige problemen bij de geboorte leiden, ver weg van ziekenhuizen. Ook deze groep heeft zijn eigen gebruiken rond geboortes; zo wordt altijd  iemand uit de gemeenschap aangezocht de navelstreng door te knippen. Daarmee ontstaat een persoonlijke band tussen die persoon en het kind.

Ook hier leiden logistiek en cultuurverschillen tot bijna onoplosbare problemen.