Zapatista's

Zapatista's

 

Op mijn reis door Guatemala, Mexico en Honduras was ik in april in San Cristobal de Las Casas.
San Cristobal is natuurlijk de plaats waar de Zapatista-opstand in 1994 startte; destijds werd het gemeentehuis bezet. Ik kreeg meteen een goed inzicht in de gebeurtenissen toen en daarna via de documentaire Zapatistas, chronicle of a rebellion (uit 2007). Deze werd die week in diverse bioscopen vertoond.

Het ontbreekt me nu aan tijd om de geschiedenis haarfijn uit te leggen, maar het ging er vooral over dat de bevolking in Chiapas en de inheemse bevolkingsgroepen in het bijzonder al decennia lang zijn achtergesteld ten opzichte van de rest van Mexico. Men verloor daarbij steeds meer het zelfbeschikkingsrecht over de eigen grond en natuurlijke hulpbronnen, mede onder invloed van neoliberale ontwikkelingen. Zo trad op de eerste dag van de opstand het NAFTA-vrijhandelsverdrag met de VS en Canada in werking. De Zapatistas legden dus een link tussen lokale problemen en de globale ontwikkelingen. Mede daardoor werden ze enorm populair binnen de internationale anti- en andersglobalistenbeweging. Maar ook onder de Mexicaanse bevolking kreeg men veel steun, mede door de verschillende marsen door het land die men organiseerden.

Er volgden jaren van meer of minder geweld, maar de militaire aanwezigheid in hun gebied blijft een steen des aanstoots. De film maakt ook haarfijn duidelijk dat het leger achter paramilitaire doodseskaders zat, die verschillende moorden en minstens één massamoord (in het inheemse dorp Acteal) op hun geweten hebben.

Vredesbesprekingen leiden uiteindelijk tot de San Andres-akkoorden in de jaren negentig. Maar nu tien jaar verder zijn die nog steeds niet in de praktijk tot uiting gekomen, ondanks verschillende beloftes o.a. van president Fox toen die in 2000 aantrad. Wat dat betreft zie ik veel gelijkenissen met de situatie met de Peace Accords die in 1996 in Guatemala werden gesloten.

 

In 2005 leidde leider comandante Marcos ‘de andere campagne’ in de aanloop naar de presidentsverkiezingen. Vreemd genoeg koos hij vooral de linkse kandidaat Obrador als doelwit. Hoewel de verkiezingen frauduleus verliepen, zou dit er aan kunnen hebben bijgedragen dat Obrador deze verkiezingen verloor. Volgens Frans van der Hoff is Marcos mede hierdoor zijn aantrekkingskracht kwijt, en wordt het linkse invloedrijke geluid nu door Obrador gebracht.

 

Sinds een aantal jaren hebben de Zapatistas binnen 6 regio’s 30 dorpen tot autonoom Zapatista-gebied verklaard. Ik kwam verschillende van deze dorpen tegen op weg naar - (vooral rond Ocosingo) en vanaf Palenque op weg naar de grens met Guatemala bij Frontera Corazol. Ze zijn goed zichtbaar via grote zwarte borden met rode teksten. In San Cristobal ontmoette ik een Engelsman die binnen zo’n dorp actief is als vrijwilliger. Voor de liefhebbers: Als je minimaal zo’n 3 weken tijd hebt en door een selectieprocedure komt, kun je ook naar een Zapatista-dorp en daar nuttig en leerzaam werk doen. Helaas heb ik geen website, maar die lijkt me gemakkelijk te googlen.