Guatemala - (Koffie)finca Santa Anita (in handen van ex-guerilla's)

Finca Santa Anita

Het rijke gevulde prikbord bij de linksgeoriënteerde Spaanse school in Quetzaltenango genaamd PLQ leidde me naar de documentaire Voice of a mountain (http://www.voiceofamountain.com/en/film). Deze gaat o.a. over groepen boeren die na de burgeroorlog zelf een koffiefinca (een koffieplantage op een groot landgoed) beginnen genaamd Santa Anita. Na de film verkochten enkele Amerikaanse vrijwilligsters bananenbrood afkomstig van deze koffiefinca, en kon je je opgeven om deze finca een weekend lang te bezoeken.

We waren met een klein groepje van verder alleen Amerikanen, die toch wel de overhand hebben tussen de gringo´s hier. Via een overvolle minibus en een pick-up (staand in de achterbak) kwamen we via Colomba aan bij de finca. Het eerste wat opvalt zijn de vele muurschilderingen, omdat het hier een groep ex-guerilla´s (per definitie links) betreft, viel het schilderij van Che Guevera meteen op. Verder had men een grote muurschildering gemaakt van de trieste historie van verbrande dorpen, mensen die afgevoerd werden door militairen (en meestal niet levend terugkeerden), de guerilla´s die terugvochten, en daarna de vredesonderhandelingen en de huidige ´vrede´. De burgeroorlog in het land duurde maar liefst 36 jaar tussen 1960 en 1996.

In 1997 waren deze ex-guerilla´s (37 families) in staat deze finca te kopen, via een ´gunstig´ rentepercentage van 12% van het Land Fund. Als onderdeel van het vredesakkoord zouden boeren namelijk gemakkelijker toegang tot land moeten krijgen. De regering koos echter voor een marktgerichte benadering via private banken. Er werden ook finca´s in de buurt gratis weggegeven, maar dat was vooral aan armeren die geen ex-guerilla´s waren. De miljoenen die aan ontwikkelingshulp uit oa. Europa binnenkwamen na 1996, kwamen echter grotendeels op de verkeerde plekken terecht en niet bij de mensen zelf. Eén van de leiders van de erg horizontaal georganiseerde finca Rigoberto Augustino vertelde, dat het geld dat bestemd was voor de ontwikkeling van het land, en onder andere verbetering van de voedselproductie, nooit op de plaats van bestemming belandde. Zij hadden desondanks een bloeiende gemeenschap ontwikkeld, gericht op fairtrade koffie (vooral onder de merknaam Just Coffee aan de VS verkocht), bananen en verbetering van basisvoorzieningen als water, electriciteit en scholen. Helaas is de opbrengst van de koffie nog steeds onvoldoende om de rente te betalen, laat staan de aflossing. De kans dat de grond weer in beslag wordt genomen blijft aanwezig, hoewel men hoopt via heronderhandeling de veel te hoge lening (de grond was erg overgewaardeerd) hoopt te verlagen of kwijt gescholden te krijgen. Augustino zegt nadrukkelijk de diplomatiek weg te willen volgen, hij is blij dat de geur van koffie en bananen de geur van gun powder heeft vervangen.

Men is overigens overgegaan van gemeenschappelijk grondbezit naar privebezit, iedere familie bezit nu een stukje grond. De koffie wordt – na weging van ieders oogst –wel gezamenlijk verwerkt, men wil deze in de toekomst ook zelf gaan branden. Via contracten met Frankrijk en Duitsland, wil men de koffieteelt ook verder uitbreiden. Maar de grootste hoop ligt in de jeugd, en er wordt veel aandacht geschonken aan onderwijs, o.a. via een eigen school op de finca. De ex-guerilla´s hopen dat hun kinderen zo uiteindelijk goede banen, eventueel buiten de finca vinden.