Verplichte seksuele voorlichting in Guatemala

De wet Familieplanning die seksuele voorlichting op Guatemalteekse scholen verplicht stelt, treedt dit jaar in werking. De katholieke kerk verzet zich hevig tegen de wet en roept op tot burgerlijke ongehoorzaamheid. In 2005, het jaar waarin de wet werd ontworpen, vocht de kerk de wet juridisch aan waardoor de invoering van seksuele voorlichting op scholen vijf jaar op zich liet wachten. Sociale instanties en ngo’s zien aanname van de wet door het Congres als een belangrijke doorbraak in de strijd tegen tienerzwangerschappen, HIV-besmettingen en AIDS, evenals een effectief middel tegen de snelle groei van de Guatemalteekse bevolking.

Dit jaar krijgen Guatemalteekse schoolkinderen te maken met een aanvulling op het lesprogramma in de vorm van seksuele voorlichting. De wet die dit verplicht stelt, is meerdere malen aangevochten door zowel voormalig president Oscar Berger als de katholieke kerk. Desondanks is seksuele voorlichting vanaf dit jaar een verplicht onderdeel op het programma van educatieve centra in het hele land.

Strijd tegen tienerzwangerschappen
Het Ministerie van Onderwijs gaat met onderwerpen als zelfbewustzijn, persoonlijke hygiëne, voortplanting, zwangerschap en verantwoordelijk ouderschap de strijd aan tegen het enorme aantal tienerzwangerschappen en de hoge sterfte onder zwangere vrouwen. In 2009 waren er in Guatemala 25.000 zwangerschappen van meisjes onder de 18 jaar. Daarmee is Guatemala wereldwijd één van de landen waar dit probleem het grootst is.

Voorlichting alleen is niet genoeg, meent minister van Volksgezondheid, Ludwig Ovalle. Er komt ook een Nationale Commissie voor de Verspreiding van Voorbehoedsmiddelen, die vanaf december 2010 belast is met het verdelen van condooms en andere voorbehoedsmiddelen over klinieken en ziekenhuizen. Een nationale campagne moet hier de aandacht op vestigen.

Myrna Ponce, één van de initiatiefneemsters van de wet en coördinator van het Observatorium Gezondheid en Voortplanting, noemt in een interview met El Periódico de Guatemala als één van de belangrijkste redenen voor de wet de onmacht van ouders om zelf te voorzien in een voorlichtende rol. ‘Met onze percentages extreme armoede en analfabetisme hebben de ouders geen tijd om in deze rol te voorzien. Hen heeft niemand onderwezen, ze missen simpelweg de achtergrond.’

Katholieke kerk fel tegen
Het is juist de onderwijzende rol van ouders die de katholieke kerk als argument gebruikt om de wet te boycotten. ‘Ouders hebben het recht om zelf hun kinderen te onderwijzen,’ aldus de aartsbisschop van Guatemala, Rodolfo Quezada Toruño. De geestelijke leider verklaarde in november 2009 de wet juridisch te blijven aanvechten. Daarvoor heeft hij inmiddels een advocaat ingeschakeld. Verder riep hij zijn volgelingen op niet aan de wet te gehoorzamen.

Dat zijn oproep bij een deel van de bevolking gehoor vindt, blijkt uit de bezwaren die enkele Guatemalteekse burgers voorlegden aan het Hooggerechtshof. Het echtpaar Ortega dat als één van de eersten in het geweer kwam, noemt als reden voor hun protest dat de wet Familieplanning deze naam geen eer aan doet. De wet zou in plaats daarvan het hebben van seksuele relaties en het gebruik van voorbehoedsmiddelen promoten. ‘Op deze manier brengt men de gezondheid en het recht op leven in gevaar,’ zo verklaarde het echtpaar, dat verder van mening is dat ‘men bevordert met diverse methoden anticonceptie en het plegen van abortus, terwijl het juist de taak van de overheid is het leven vanaf zijn prille begin te beschermen.’

Taboe op seksuele voorlichting
José Morales, een gepensioneerde leraar, roemt het feit dat de wet eindelijk uitgevoerd zal worden. ‘Zelf heb ik jarenlang gevochten om seksuele voorlichting geaccepteerd te krijgen,’ zo vertelt hij Noticias. ‘Maar dat is niet simpel in een conservatieve maatschappij als Guatemala. Zelfs mijn familie verwierp het feit dat mijn kinderen wisten hoe bevruchting plaats vond.’

Het taboe op seksuele voorlichting heerst in alle lagen van de samenleving. Niet alleen in katholieke kringen, maar ook onder het inheemse deel van de bevolking is sprake van controversie met betrekking tot het onderwerp.
De Amerikaanse ngo Camino Seguro experimenteert al jaren met seksuele voorlichting, maar erkent dat er zelfs binnen de eigen organisatie hevige polarisatie is over het onderwerp. ‘Veel van onze Guatemalteekse medewerkers zijn het niet eens met het geven van seksuele voorlichting op scholen,’ zo stelt coördinator Yaëlle Stempfelet.

Het succes van de nieuwe wet is niet alleen afhankelijk van een berustende houding van de katholieke kerk ten opzichte van veranderingen die volgens velen onvermijdelijk zijn. In een land waar de dingen zelden bij hun naam worden genoemd, is het vooral een kwestie van de schaamte overwinnen en het bespreekbaar maken van taboes. En dat kan wel eens moeilijker blijken dan het overwinnen van religieuze tegenstand.

Bronnen:
www.es.catholic.net
www.elperiodico.com.gt.
www.univision.com
www.ips.org