Seksueel geweld: Een verborgen probleem in Bolivia

Ongelijkheid tussen mannen en vrouwen is een verschijnsel dat in veel samenlevingen voorkomt, het verschil in machtsrelaties tussen mannen en vrouwen uit zich vaak in een gemarginaliseerde positie van de vrouw. Om gelijkheid tussen mannen en vrouwen te bereiken, richt het derde millenniumdoel zich op de rechten van vrouwen. Hierbij is de toegang voor vrouwen in het onderwijs en hun participatie in het parlement en de arbeidsmarkt belangrijk. Maar in hoeverre wordt er gekeken naar problemen die niet meteen zichtbaar zijn, maar wel degelijk invloed hebben op de rechten van de vrouw, en misschien nog wel belangrijker, invloed hebben op de hun bewegingsvrijheid. Eén van deze problemen, waarvan veel vrouwen in Bolivia slachtoffer zijn, is seksueel geweld. Hoewel mannen en vrouwen in Bolivia formeel dezelfde rechten hebben wijst de praktijk anders uit.

 

Susanna Rance, onderzoekster en activiste bij vrouwenbewegingen in Bolivia, presenteerde de cijfers dit jaar omtrent seksueel geweld tegen vrouwen op Nederlandse Ambassade in La Paz. Hieruit bleek dat ongeveer 60 tot 70 procent van de vrouwen in Bolivia slachtoffer is van geweld, dit betreft zowel huiselijk als seksueel geweld. Veelal jonge meisjes zijn slachtoffer van seksueel geweld, zo is ongeveer 60 procent van de slachtoffers van verkrachtingen jonger dan veertien jaar. Negen procent is zelfs jonger dan zes jaar. Vaak is de dader een bekende van het slachtoffer. Volgens de gegevens van Susanne Rance zou ongeveer eenderde van de geweldsplegers bestaan uit vaders, stiefvaders of andere familieleden en nog eens eenderde van de gevallen is de geweldpleger een bekende of buurtbewoners van het slachtoffer. Omdat veel van deze problemen voorkomen binnen de familie en kennissenkring, wordt er vaak geen aangiften gedaan. Afhankelijkheid van mannelijke familieleden binnen gezinnen en familie zorgen ervoor dat vrouwen en meisjes het zwijgen wordt opgelegd. Daarbij komt ook nog dat veel vrouwen in Bolivia alleen een inheemse taal spreken en daardoor niet terecht kunnen bij Spaanstalige instanties.

 

Uit een studie van UNFPA (United Nations Population Fund) en Marie Stopes International blijkt dat seksueel geweld niet alleen een sociaal probleem is, maar ook een institutioneel probleem. Discriminatie, het ontbreken van kennis bij vrouwen over hun rechten, en de afwezigheid van instutionele instellingen waar vrouwen aanklachten kunnen doen, zijn slechts enkele moeilijkheden waar slachtoffers van seksueel geweld tegen aan lopen. In het boek ‘Diagnostico de la Violencia Sexual en siete municiopios de Bolivia’  dat dit jaar verschenen is, worden de problemen binnen verschillende justitiële en institionele instellingen gepresenteerd. Volgens de auteurs van dit boek heeft de Boliviaanse samenleving geen respect voor de rechten van vrouwen. De onzichtbaarheid van seksueel geweld wordt versterkt door het falen van institutionele instellingen om slachtoffers van seksueel geweld te voorzien van justitie. Eén van de grootste problemen is de toegang voor vrouwen bij justitiële instellingen. Veel vrouwen worden gediscrimineerd, hun aanklachten worden niet in behandeling genomen en de straffeloosheid is hoog. 

In Bolivia zijn meerdere instellingen waarbij de vrouwen aangiften zouden kunnen doen, maar uit onderzoek  blijkt dat deze organisaties de aangiften niet serieus nemen. Verkrachte vrouwen worden vaak bestempeld als medeplichtig in plaats van slachtoffer, zo zijn vragen als ‘Wat heeft u gedaan waarom u verkracht bent?’ een normale zaak. Uit onderzoek daterend uit 2006 blijkt dat van aantal aangiften dat bij de politie wordt gedaan, slechts 17 procent de volgende justitële fase behaald. Het aantal zaken dat uiteindelijk werkelijk terecht komt bij het gerechtshof is slechts zes procent en tenslotte wordt niet meer dan 0.04 procent van de geweldplegers uiteindelijk bestaft. Uit de studie van UNFPA en Marie Stopes International blijkt dat de huidige situatie iets lijkt te verbeteren, maar dat is er nog steeds sprake van hoge straffeloosheid wat leidt tot de onzichtbaarheid en normalisering van seksueel geweld.

 

Seksueel geweld tegen vrouwen in Bolivia is een sociaal probleem, maar ook een institutioneel probleem. De hoge straffeloosheid zorgt voor onzichtbaarheid en de normalisering van het probleem. Mensen lijken seksueel geweld steeds minder als een misdaad te zien, waardoor ‘een normalisering van het probleem’ plaatsvindt. Justitiële instellingen hebben vaak niet de middelen om de geweldsplegers te straffen en/of stoppen. Een bijkomend obstakel is dat de middelen om de aanklacht goed te verwerken, ontbreken. Slechts twintig procent van alle instellingen heeft de mogelijkheid om gegevens systematisch met de computer te verwerken. Een andere reden voor veel vrouwen om geen aangifte te doen is de repetatie van de instituties, deze staan bekend als corrupt, ineffectief en erg bureaucratisch. Om het probleem van seksueel geweld op te lossen, zijn dus zowel sociale als institutionele maatregelen vereist.

 

Gezien het enorme probleem rondom seksueel geweld, moeten er vraagtekens worden geplaatst bij het milleniumdoel drie waarbij gelijkheid tussen mannen en vrouwen centraal staat. Hierbij wordt aandacht besteed aan de toegang voor meisjes in het onderwijs en de participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt en in de politieke sferen. Seksueel geweld tast de bewegingsvrijheid en het zelfvertrouwen van vrouwen ernstig aan en versterkt daarmee hun ongelijke positie in de maatschappij. De millenniumdoelen richten zich echter nauwelijks op dit probleem.

 

 

UNFPA (United Nations Population Fund) en Marie Stopes International (2009): ‘Diagnostico de la Violencia Sexual en siete municiopios de Bolivia’