¡Pura Vida!

Costa Rica kan gezien worden als één van de meest ontwikkelde landen van Latijns-Amerika : democratie heeft al heel lang een stevige voet aan de grond gekregen, het leger is sinds 1948 al afgeschaft en de economie ontwikkelt zich voorspoedig vergeleken met omringende landen. Daarnaast, het aandeel aan natuur dat wordt beschermd, ligt erg hoog. Niet voor niets scoort het land de 3de plaats van alle landen ter wereld en de 1ste plaats in Latijns-Amerika op de Environmental Performance Index (EPI) uit 2010, ruim voor Nederland.

Verder heeft het land een duidelijke potentie op het gebied van ecotoerisme: het land herbergt ongeveer 5 procent van de totale biodiversiteit op aarde.  De aantrekkingskracht die het land heeft op natuurliefhebbers is  evident. Het is dus heel gemakkelijk Costa Rica aan te wijzen als een echte ‘ecotoeristische’ bestemming, aangezien veel mensen voor het natuurschoon het land bezoeken en grote sommen geld achterlaten. Maar daadwerkelijk ‘ecotoerisme’ vereist duurzaamheid van de activiteiten voor de natuur en de ontwikkeling van de bevolking. En daarom moet ook gezegd worden dat Costa Rica de meeste ontbossing in Latijns-Amerika kent. In het artikel “Ecotoerisme onder druk”  heeft Lien de Coster al besproken wat sommige lokale mensen vinden van ecotoerisme en in hoeverre  ze daarvan profiteren. Hier richt ik me dus op de vraag wat de effecten zijn op het milieu.  

Een positief algemeen effect van ecotoerisme is dat natuurgebieden een duidelijke economische functie hebben gekregen en daardoor de bescherming van natuurgebieden is toegenomen tot het niveau van nu waarop Costa Rica procentueel gezien de meeste natuur beschermt ter wereld. Bovendien zorgt de natuurbescherming voor werkgelegenheid: zo’n 150.000 Costa Ricanen verdienen hun geld in de (eco)toeristische sector.  Ecotoerisme faciliteert in Costa Rica ook een markt voor andere economische initiatieven: het creëren van nationale parken biedt de mogelijkheid om te profiteren van de natuurlijke rijkdommen binnen deze reservaten. Een voorbeeld hiervan is een contract dat een farmaceutisch bedrijf heeft getekend met het Costaricaanse Nationale Instituut voor Biodiversiteit (INBio). Één van de voorwaarden van het contract is dat 50% van de inkomsten van medicijnen die in Costaricaans beschermd gebied worden gevonden, geïnvesteerd wordt in behoud van Costaricaanse natuur.  Bovendien heeft het originele uitgangspunt van Costa Rica bij de ontwikkeling van ecotoerisme, dat zo min mogelijk schade aan de omgeving wordt berokkend, merendeels geleid tot het enkel implementeren van kleinschalige bouwprojecten die kleinschalige infrastructuur vereisen en waarbij gelet wordt op milieuvriendelijke bouwvormen. Het grootste voordeel dat ecotoerisme voor de natuur in Costa Rica heeft gehad, is dat in plaats van grootschalige industrie nu op een veel minder schadelijke manier eveneens een behoorlijke mate van economische ontwikkeling is bereikt. Oftewel, ecotoerisme is veel milieuvriendelijker dan het alternatief van grootschalige productie.

Groenwassen

Maar het is zeker niet alleen maar milieuvriendelijk goud dat blinkt in Costa Rica. Problemen bestaan met het monitoren van de vele ecotoeristische bestemmingen in het land. In het Tortuguero National Park bijvoorbeeld, is slechts een tiental mensen in dienst om een van de belangrijkste broedplaatsen van de groene schildpad te beschermen tegen de vele stropers .

Het grootste probleem echter is het ‘groenwassen’ van het toerisme: ondernemers die meeliften op het succes van het ‘echte’ ecotoerisme(ecologisch verantwoord dus) en daar heeft de overheid helaas ook weinig vat op. Omdat de overheid met groot succes inzet op het lokken van meer toeristen, zullen onvermijdelijk ook steeds meer mensen in het gat van de ontstane vraag springen. En controleren of al deze kleine ondernemers wel ecologisch verantwoord bezig zijn, is een enorme taak die met certificering alleen niet uitgevoerd kan worden. De overheid is verantwoordelijk voor het feit dat de laatste jaren steeds meer wordt geïnvesteerd in grootschalige toerismeprojecten. In 2002 stelde de toenmalige minister van toerisme, Pacheco, een programma op dat meer rijke toeristen naar Costa Rica moest lokken. Hoewel Pacheco beweerde dat natuurbehoud nog steeds van primair belang was, bestond de realiteit uit de vestiging van luxe vijfsterrenhotels en golfbanen. Terecht wees de Costaricaanse federatie voor bescherming van het milieu, La Federación Costarricense de Conservación del Ambiente (FECON), er toen al op dat vijfsterrenhotels en minimale schade aan het milieu niet samengaan. De World Rainforest Movement gaf in een reactie eveneens aan dat  geen sprake meer is van ecotoerisme, maar van gewoon toerisme als ‘industrie zonder schoorstenen’.  In 2004 heeft de FECON ook geprotesteerd tegen het goedkeuren van een wet waarin megaprojecten werden mogelijk gemaakt waarbij tot 25 procent van het bos mag worden gekapt voor de constructie van hun complex. Daarnaast heeft de rechtbank voor milieu in 2008 meerdere projecten stilgelegd ondermeer vanwege illegaal kappen en bouwen binnen beschermd natuurgebied zonder vergunningen.

Gevoelige keuze

Het is een zichtbare trend dat in Costa Rica steeds meer projecten worden gestart die juist groot van omvang zijn en daardoor een grote impact op het milieu hebben. Hier ligt een gevoelige keuze voor economische grote kortetermijn winsten ten opzichte van kleinschalig beheer dat op lange termijn winstgevender zal zijn want natuurvriendelijker. De duurzaamheid van ecotoerisme voor milieu moet echter een essentieel uitgangspunt zijn!

De goede kwaliteit van het milieu in het algemeen en de natuur in het bijzonder op dit ogenblik in Costa-Rica laat zien dat ecotoerisme in het verleden weinig negatieve effecten heeft gehad op de natuur en juist positief heeft bijgedragen aan de hoeveelheid beschermde natuur. Echter, een kentering heeft de laatste jaren plaatsgevonden waarin meer en meer de focus op grootschalige projecten is komen te liggen met beduidend meer impact op de natuur. Dit heeft te maken met het grote succes dat ecotoerisme heeft gehad waardoor de mogelijkheden om meer geld te verdienen heel reëel zijn. De onduurzaamheid van grootschaliger toerisme zal juist op lange termijn tot problemen leiden. Daarnaast willen meerdere mensen meesurfen op de golf van succes zonder echt ecotoeristisch bezig te zijn. Uiteindelijk kan ecotoerisme dan ten onder gaan aan zijn eigen succes.

http://www.la-vida-activa.com/site/mc/1/11/75/201/nl/eco-toerisme+in+costa+rica.html 

http://feconcr.org/Costa-y-Turismo/