Problemen met Monsanto's 'duurzame' sojavariant

De website van Monsanto geeft aan de bezoeker een inspirerende missie te lezen: “Wij helpen boeren om op duurzame wijze hun land te verbouwen, zodat ze succesvol zijn, gezonder voedsel produceren ook betere dierenvoeders en meer vezels, terwijl ze ook de impact van de landbouw op het milieu kunnen verminderen.” Klinkt als een duidelijke en menslievende missie die door veel mensen toegejuicht zal worden, vooral in tijden zoals de onze waarin het milieu en de mensen behoefte hebben aan duurzaamheid en welvaart.
Wie de documentaire ‘de wereld volgens Monsanto’ heeft gezien, vermoedt al dat dit helaas niet is waar het verhaal eindigt. In deze documentaire toont Marie-Monique Rodin aan dat het bedrijf een wel erg kapitalistische inslag heeft en graag ten koste van de gezondheid van mensen de winst maximaliseert.

Toch eerst de feiten maar eens presenteren voor teveel meningen door elkaar gaan roepen: Monsanto is een grote speler wat betreft het vermarkten van genetisch gemanipuleerde of gemodificeerde gewassen, waarvan soja het meest beruchte gewas is. Uiteraard is het doel van de genetische modificatie om de productie per hectare land te vergroten, een nobel en noodzakelijk streven, maar het gebruik van gentech soja stuit al jaren op grote bezwaren. Het gaat te ver al die bezwaren hier weer op te tekenen, maar de meest genoemde bezwaren hebben betrekking op vergaande ontbossing, sociale problemen en gezondheidsproblemen voor mens en natuur. Monsanto produceert een variant van soja, RoundupReady geheten, die resistent is gemaakt tegen de onkruidverdelger Roundup waarvan het werkzame bestanddeel glyfosaat heet.

De Nederlandse organisaties, het Wereld Natuur Fonds (WNF) en Solidaridad hebben hun goedkeuring gegeven aan de sojavariant omdat deze volgens hen een positieve bijdrage kan leveren aan de problemen rond het sojavraagstuk. De beslissing van de Nederlandse organisaties is niet onbelangrijk, aangezien Nederland de op één-na grootste soja-importeur is.  En omdat de meeste mensen die twee organisaties associëren met een milieuvriendelijk en sociaal goed imago, straalt dat imago als vanzelf af op Monsanto en zijn producten. Betreurenswaardig, want zo milieuvriendelijk en sociaal goed kunnen we hun niet noemen.

Argentinië en Roundup: negatieve ervaringen
Argentinie heeft met de Pampas één van de vruchtbaarste regio’s ter wereld in haar land en heeft daar grote aantallen hectares RoundupReady geplant vanwege de grote internationale vraag naar soja. Het verbouwen van soja is op dit moment zo’n lucratieve bezigheid dat nu meer dan 50 procent van de landbouwgronden in Argentinië voor het sojagewas wordt gebruikt. Het land verdient er goed aan en vanuit economisch oogpunt lijkt er dus een win-win situatie te bestaan voor zowel de inwoners als Monsanto.

Maar helaas veroorzaakt het gebruik van de onkruidverdelger Roundup een hoop ‘klein’ leed. Klein leed dat als het jezelf overkomt groot leed heet. Zoals door IPS wordt bericht: “Een rapport van de Grupo Reflexion Rural (GRR), een lokale milieu-organisatie, wijst op een toename in gezondheidsproblemen op het platteland, zoals gevallen van kanker op jonge leeftijd, aangeboren afwijkingen, lupus, nierenproblemen, ademhalingsproblemen en dermatitis. ” Een Italiaans onderzoek uitgevoerd in Rosario, Argentinië, toonde aan dat de gemiddelde kans op het krijgen van kanker, in dit gebied vele malen hoger ligt dan het nationale gemiddelde, met als uitschieter een tienmaal zo grote kans op leverkanker. En in de wijk Ituzaingó in Cordoba, lijden 200 van de 5.000 inwoners aan kanker, een absurd hoog percentage van 4 procent. Voor Nederland ligt dit cijfer gemiddeld op 0,5 procent. De gemene deler voor beide plekken in Argentinië is het sproeien van glyfosaat met vliegtuigjes over de nabijgelegen sojavelden.

Probleem is wel dat het moelijk is omstandigheden zo te standaardiseren dat er hard wetenschappelijk bewijs ligt en er dus veelal een welles-nietes spelletje ontstaat tussen Monsanto en lokale actievoerders. Maar soms hoef je geen genie te zijn om verbanden te kunnen leggen, vooral omdat er nog meer van deze voorbeelden zijn. In deze ben ik het dan ook eens met de advocaat van de GRR, Osvaldo Fornari, die betoogde dat het “precautionary principle” hier moet worden toegepast: “een voorzorgsmaatregel moet genomen worden, zoals de opschorting van de verkoop en het gebruik van productien die verdacht worden van het vervuilen van het platteland en het veroorzaken van gezondheidsproblemen.” Kortom, een verantwoorde omgang met pesticiden en bij gegronde aanwijzingen voor gezondheidsproblemen het gebruik ervan opschorten.  Om terug te komen op het begin van het artikel: het WNF en Solidarid slaan dus flink de plank mis als ze hun zegening geven aan de Roundup-soja. De gevallen in Argentinië laten zien dat eerst heel goed het gebruik van deze variant moet worden bekeken en met name de problemen die de lokale bevolking voelen bij onbeperkte toepassing van de bestrijdingsmiddelen. De zoektocht naar verantwoorde soja is echter geen overbodigheid.

Gentech zelf is niet het probleem
De geschetste problemen mogen niet gegeneraliseerd worden tot een verbod op gentechgewassen in het algemeen. Verhoging van landbouwopbrengsten is erg belangrijk ter bestrijding van wereldhonger en goed toegepaste technologie kan juist leiden tot meer productie en minder pesticidengebruik. Wat bij het geval van Roundup het probleem is, is dat de pesticiden rücksichtslos worden gebruikt: hier wordt winstmaximalisatie als doel gesteld zonder  veel respect voor gezondheid van omwonenden. Deze zienswijze legt een fundamentele tekortkoming in ons economische systeem bloot: het ontbeert een moraal. Zolang wij als wereldbewoners ons daar bij neerleggen, verandert er weinig. En kunnen we werkelijk Monsanto kwalijk nemen dat ze aan ons systeem participeren en het volgen? Al lijkt een cabaretier in dit geval niet de meest geschikte persoon om te citeren, Theo Maassen heeft het probleem al eens heel beeldend verwoord: “Het zijn niet de appels die rot zijn, maar het is de mand die niet deugt….Je kunt de mensen niet poep laten eten en dan kwalijk nemen dat ze uit hun bek stinken. Je krijgt eruit wat je erin stopt."