Presidentsverkiezingen in Chili: een ruk naar rechts

Op 17 januari 2010 is de doorslag gekomen: de conservatieve zakenman Sebastian Piñera won de tweede ronde van de Chileense presidentsverkiezingen ten koste van de linkse oud-president Eduardo Frei. Hierdoor komt er een einde aan het centrumlinkse beleid dat sinds 1990 in het land gevoerd wordt. In dat jaar kwam er een einde aan de militaire dictatuur die, onder leiding van Augusto Pinochet, het land sinds 1973 in de greep hield. Hoe zien de regeringsplannen van Piñera eruit? Hoe kan deze beweging naar rechts conservatisme worden verklaard? En welke gevolgen brengen deze verkiezingen mogelijk met zich mee voor de Chileense sociale bewegingen?

De nieuwe president staat voor een gematigd ‘modern rechts’ en is als succesvolle zakenman onder meer actief in het vastgoed, de media en de luchtvaart. Zijn ondernemerschap heeft van hem een miljardair gemaakt, hoewel hij in het verleden meerdere malen in opspraak is gekomen voor vermeende belastingsontduiking en fraude. Piñera wordt om deze reden wel eens de Chileense versie van Berlusconi genoemd.Regionaal wil hij toenadering zoeken tot buurlanden als Peru en Bolivia, waar sinds jaren grensconflicten mee bestaan. De toekomstige president wil daarnaast de invloed van de Chileense staat op de economie verminderen en belastinghervormingen doorvoeren ten gunste van kleine en middelgrote bedrijven. Piñera heeft aangegeven dat hij met zijn beleid een miljoen nieuwe banen kan scheppen en een jaarlijkse economische groei kan realiseren van 6 procent. In deze tijden van economische neergang uiteraard een welkome boodschap voor een groot deel van de bevolking. Niettemin zal de Chileense economie volgens de voorspellingen dit jaar met 2 procent krimpen en de werkloosheidsgraad oplopen tot 9 procent. Een oorzaak hiervan is het grillige verloop van de koperkoers in 2009, iets waar Chili als belangrijk exporteur zeer gevoelig voor is.

De verkiezingsoverwinning van Piñera is opmerkelijk, onder meer gezien de populariteit van de aftredende presidente Michelle Bachelet bij de bevolking. De linkse presidente had haar volledige steun verleend aan Eduardo Frei, maar deze openlijke steunbetuiging heeft geen effect gehad op de verkiezingsuitslag. Opvallend is daarnaast dat de Chileense samenleving voor een weg heeft gekozen die haaks staat op de hedendaagse politieke tendensen van de linkse sociale democratie in Latijns-Amerika. Chili zal zich nu voegen bij Peru en Colombia, de enige landen in de regio die een neoliberaal politiek systeem kennen. De verklaring voor deze verschuivingen kan onder andere worden gevonden in de beperkte ontwikkelingen op sociaal vlak die de laatste jaren hebben plaatsgevonden; de middenklasse is erop vooruit gegaan, maar onder de arme bevolking groeit de ontevredenheid. Statistieken laten zien dat de ontwikkelingen in Chili op het gebied van eerste millenniumdoel stagneren; de afgelopen jaren zijn de armoede- en hongercijfers vrijwel gelijk gebleven. Desondanks gaf de bevolking het vertrouwen in Bachelet niet op, zoals ze dat tijdens de huidige verkiezingen wel deed in Frei, die wordt gezien als het symbool voor het gebrek aan verandering en verjonging binnen centrumlinks. Tevens wist rechts een sterke blok te vormen tegenover de versnipperde centrum- en linkerzijde van het politieke spectrum. Ook hebben de Chileense media impact gehad op de recente ontwikkelingen als gevolg van het onveiligheidsgevoel dat door diverse media is gecreëerd. Piñera speelde tijdens zijn campagne handig op deze emoties in en maakte daarbij eveneens gebruik van zijn aandeel in Chilevisión, één van de belangrijkste tv-kanalen in het land. Als andere factor die heeft bijgedragen aan de recente verkiezingsuitslag kan de groeiende immigratie uit hoofdzakelijk Peru, Ecuador en Colombia worden genoemd.

 

Diverse linkse media melden dat de verkiezingsoverwinning van Piñera slecht nieuws is voor de sociale en ecologische bewegingen in Chili en voor de inheemse groeperingen in het land. Een voorbeeld hiervan is de inheemse Mapuchebevolking en de strijd die zij voeren tegen de grote economische groeperingen die in hun ogen een bedreiging vormen voor hun traditionele levenswijze en hun grondgebied. Zij vechten onder meer al jaren tegen de bouw van megadammen op hun grond. Er wordt gevreesd voor een repressief beleid ten aanzien van deze gemeenschappen na het aan de macht komen van Piñera.

Wat betreft de Chileense burgerorganisaties kan er worden verwacht dat deze na een periode van rust en demobilisatie een nieuwe periode van activiteit en organisatievorming ingaan nu de verkiezingsuitslag doordringt. Een verklaring voor deze rust en demobilisatie kan worden gevonden in het feit dat de sociale bewegingen veel van hun politieke en economische doelen werkelijkheid zagen worden na de val van Pinochet in 1990. Hierdoor raakten ze in een identiteitscrisis en vond er een demobilisatie van een groot deel van de Chileense burgerassociaties plaats. Doordat er belangrijke doelen bereikt waren, nam de noodzaak tot politieke participatie af en kregen burgers nu ruimte zich te richten op anderen dingen.  Als gevolg van de huidige politieke en economische ontwikkelingen zouden de organisatorische ervaringen die de bevolking heeft opgedaan voorafgaand aan en tijdens de lange periode van militaire repressie de basis kunnen leggen voor nieuwe vormen van organisatie onder burgers. De kracht die de Chileense civil society in zich heeft is er één waar de nieuwe president zeker rekening mee zal moeten houden de komende jaren, en al helemaal wanneer de economie verder verslechtert.

Bronnen
De Volkskrant
Indymedia
Standaard
Millenniumdoelen
Scriptie civil society ontwikkeling in Chili en Argentinië tussen 1965 en 2000