Peruaanse verkiezingen op weg naar onvoorspelbare climax

 

Humala is een oud-militair, die een opstand leidde tegen het autoritaire regime van Alberto Fujimori, en later de nationalistische Peruaanse partij oprichtte. Nu staat hij voor een sterkere staatsregulering van de economie, die zou moeten leiden tot herverdeling van de economische groei die Peru al jaren doormaakt en tot het terugwinnen van de nationale soevereiniteit. Carlos Tapía, één van zijn belangrijkste adviseurs, vat de kern van het nationalistische programma als volgt samen: “Ons doel is de machtsverhoudingen in Peru te veranderen. Nu komt de economische groei ten goede aan een hele kleine minderheid die de economie, politiek en media domineren, terwijl de overgrote meerderheid mag hopen dat die rijkdom ooit naar beneden doordruppelt. Wij willen dit veranderen.

Daarom stelt Gana Perú (Peru wint, de naam waaronder de nationalistische partij aan de verkiezingen deelneemt, red.) voor hogere eisen te stellen aan transnationale bedrijven wat betreft milieustandaarden en belastingen. En ook de grondwet (die onder het autoritaire regime van Fujimori werd opgesteld) moet worden vervangen of hervormd, terwijl grote investeringen in lokale en regionale markten, in technologische ontwikkeling en onderwijs worden voorgesteld. De voorstellen van Humala kunnen vooral op steun rekenen uit de lagere bevolkingsklassen, en uit de zuidelijke en centrale hooglanden. Minder enthousiasme is er in Lima, de rijke noordelijke kustprovincies, en het establishment in het algemeen. Sommige politieke commentatoren, en de andere presidentskandidaten, vrezen publiekelijk dat Humala bij een overwinning het “Venezolaanse model” zou implementeren, met -volgens hen- economische recessie en politiek autoritarisme tot gevolg.

Het werkelijke verkiezingsprogramma van Humala is echter gematigd, en vooral geïnspireerd door het Braziliaanse model van de afgelopen jaren, mede dankzij de nauwe betrokkenheid van Braziliaanse adviseurs van de Arbeiderspartij bij de campagne.

Verdeeldheid op rechts

Ondanks de sterke anti-campagne in veel van de rechtse media (dagblad Correo drukte haar eerste pagina volledig in het zwart af toen Humala de leiding nam in de peilingen) lijkt Humala zeker te zijn van de tweede ronde, temeer daar vier rechtse kandidaten onder elkaar de stemmen verdelen. De grootste kanshebber op de overwinning leek maandenlang ex-president Alejandro Toledo, maar zijn steun is sinds januari met een derde afgenomen. Nu is hij in een felle strijd verwikkeld met zijn ex-premier Pedro Pablo Kuczysnki en met Keiko Fujimori.

Fujimori is de dochter van ex-dictator Alberto Fujimori, die is veroordeeld tot 25 jaar gevangenisstraf wegens schendingen van de mensenrechten. Zij doet een gooi naar het presidentsschap als leider van de Fujimoristische beweging. Hierbij kan ze rekenen op een vrij stabiele steun van zo´n twintig procent van de Peruaanse bevolking, die haar vader herinnert als de persoon die een einde maakte aan de economische crisis en de burgeroorlog. Dat dit gepaard ging met wijdverbreide corruptie, autoritarisme en schendingen van de mensenrechten, wordt door Fujimori en haar electoraat genegeerd.

Alejandro Toledo leidde juist de oppositie tegen het bewind van Fujimori, en werd tot president gekozen in de eerste verkiezingen na de terugkeer naar de democratie. Het hoopvolle begin van zijn regering mondde echter uit in stagnerende democratische hervormingen, en een enorme stijging van sociale conflicten, waarbij vijftien mensen door politiekogels om het leven kwamen. Evengoed wordt zijn regering door veel mensen herinnerd als “niet zo slecht”..

Pedro Pablo Kuczysnki stelt als premier van Toledo de werkelijke architect te zijn van de stabiele economische groei in de afgelopen jaren. PPK, zoals hij in de volksmond wordt genoemd, is de favoriete kandidaat van de economische elites, en zelf een voorbeeld van economisch succes. Gedurende zijn leven heeft hij succesvol bedrijven geleid en publieke functies bekleed; tegelijkertijd bestaan er verschillende aanwijzingen en beschuldigingen dat daarbij meer dan eens belangenverstrengeling heeft plaatsgevonden.
 

Volgens de laatste peilingen kan Humala rekenen op tussen de 25 en 28 procent van de stemmen, terwijl Toledo, Fujimori en Kuczynski tussen de 18 en 20 procent schommelen. De verschillen zijn dermate klein dat het goed mogelijk is dat het enige dagen zal duren voordat men weet wie er in de tweede ronde tegenover elkaar staan.

Het wordt ook afwachten wat er gebeurt met de mensenrechten en democratiseringsagenda in Peru. Gedurende de campagne is bijna alle aandacht uitgegaan naar veiligheid en sociaal-economische thema´s, terwijl discussies over de waarborg van fundamentele mensenrechten en de strijd tegen de verschillende vormen van discriminatie nauwelijks aan bod zijn gekomen. Tekenend was het debat over mensenrechten, georganiseerd door de belangrijkste netwerken uit de civiele maatschappij. Ondanks het belang van de thematiek kwamen hier enkel zeventig personen op af, terwijl geen van de kandidaten zelf aanwezig was, en twee van de belangrijkste partijen helemaal niet op kwamen dagen.

In de analyse van de verschillende verkiezingsprogramma´s merkte vooraanstaand econoom Javier Iguíniz op dat bij Kuczyinski, Fujimori en Castañeda helemaal geen aandacht bestaat voor de participatieve begrotingen, de consultatie aan inheemse volkeren over het gebruik van hun territorium en natuurlijke hulpbronnen, en andere overlegmechanismen met de civiele maatschappij. Dit is opmerkelijk, aangezien de afgelopen vijf jaar werden gekenmerkt door een steeds verdere stijging van de sociale conflicten rond deze thema´s.  

 

- Raphael Hoetmer woont sinds zeven jaar in Peru, waar hij als onderzoeker verbonden is aan het Programa Democracia y Transformación Global. Momenteel is hij werkzaam als Steunpunt voor Broederlijk Delen.