Paramilitairen schenden systematisch mensenrechten in Chiapas

In San Cristobal de las Casas is eind november een solidariteitscomité van de Andere Campagne van de Zapatisten uit Mexico Stad aangekomen. Zij komen steun bieden aan de inheemse gemeenschappen van Chiapas die strijd leveren voor hun gronden.

Het conflict over territorium in de inheemse gemeenschappen van Mitzitón, Jotola en San Sebastian Bachajon in de staat Chiapas is al enkele jaren aan de gang. Toch trekt mensenrechtenorganisatie Fray Bartolomé de Las Casas (Frayba) nu opnieuw aan de alarmbel omwille van aanhoudende mensenrechtenschendingen.

Collectief onteigend

De gemeenschappen, die collectieve eigenaar zijn van hun gronden, hebben af te rekenen met de aanwezigheid van paramilitaire groeperingen op hun territorium. In Mitzitón draait het conflict rond het verzet van de gemeenschap tegen het doorkruisen van de weg van San Cristobal de las Casas naar Palenque over 50 hectaren van hun gronden, zonder dat de bewoners van Mitzitón hierover geconsulteerd zijn. Ook in Jotola en San Sebastian Bachajon dreigt de gemeenschap van haar gronden beroofd te worden.

In het geval van San Sebastian Bachajon is er toerisme in het spel. Waar het Tzeltalvolk hier woont, is ook het toeristische complex van de watervallen van Agua Azul, een van de grote trekpleisters van Chiapas. In juni 2007 heeft de regeringen een concessie toegekend aan de paramilitaire groep OPDDIC (Organisatie voor de Verdediging van de Inheemse Rechten en Boeren) voor het huisje dat dienst doet als ingang van het complex en waar de entree wordt geïnd door de gemeenschap.

Een jaar later heeft de bevolking de ingang weer ingenomen, met de detentie van zes dorpelingen tot gevolg. Nog kwam er geen eind aan het conflict. In april van dit jaar vernielde de politie het huisje, in september werd het weer ingenomen door de gemeenschap.

De blokkade die aan het kruispunt van Agua Azul werd opgeworpen uit protest tegen het vasthouden van de dorpelingen werd door de politie ontruimd. Volgens Frayba kregen de mensen die worden vastgehouden geen eerlijke behandeling bij het gerecht. Zo werd hen geen tolk of advocaat die hun taal spreekt toegekend. Ook werd tijdens een bezoek aan de gevangenen door vertegenwoordigers van Frayba vastgesteld dat de gevangenen gemarteld waren.

Gerecht machteloos

De observatoren van de Andere Campagne, de Brigade voor de Observatie van Repressie en voor de Solidariteit, maken gewag van gelijkaardige mensenrechtenschendingen. Volgens hen is er in de drie gemeenschappen sprake van een constante druk van de politie en de paramilitairen. Zij stellen verder dat de gemeenschappen van hun territorium worden beroofd en dat er straffeloosheid heerst.

Confrontaties lopen vaak nefast af voor de dorpelingen. Dat merkten ook de Tzotzils van Mitzitón. Zij stuurde er een commissie aangesteld door de gemeenschap op uit om de gronden bezet door de paramilitairen van Ejercito de Dios terug in te nemen. Er vielen een dode en vier gewonden bij de actie.

Ook het gerecht biedt weinig soelaas. Hoewel het landbouwtribunaal van Tuxtla Gutierrez het eigendomsrecht van de gemeenschap als legaal heeft erkend, blijven de paramilitairen ter plekke. Dorpsbewoner Nicolas Perez Cruz: ‘Deze groep van paramilitairen die onze sociale vrede verstoort, erkent de autoriteit van het gerecht niet. Er is geen wil om naar oplossingen te zoeken. Integendeel, wij ontvangen doodsbedreigingen en onze huizen worden in brand gestoken.’

Blijvende observatie

Het ziet er niet naar uit dat er snel een oplossing voor deze conflicten uit de bus komt. Zeker is dat het druk blijft op de gronden van de inheemse gemeenschappen. Naast de paramilitairen en de politie blijven ook de tientallen observatoren van de mensenrechtenorganisaties en van de Andere Campagne in de regio aanwezig.