Nicaragua stevent op verdubbeling aantal gevallen moedersterfte af

In 2006 is in het land wet 603 goedgekeurd. Die maakt therapeutische abortus strafbaar. Sinds vorige zomer is de wet effectief van kracht en mag geen abortus meer worden uitgevoerd bij vrouwen die zwanger worden na een verkrachting of wiens leven in gevaar is.

Bange dokters

Het zijn vooral jonge arme vrouwen in afgelegen gebieden met een slechte toegang tot gezondheidszorg die hier de tol voor betalen. 66% van de gevallen van moedersterfte in Nicaragua komt voor op het platteland. Mayte Ochoa van de ngo IPAS die werkt rond seksuele en reproductieve rechten: ‘In realiteit beperkt het recht op gezondheid zich tot stedelijk gebied. Er zijn maar twee nationale ziekenhuizen die vrouwen opvolgen tijdens de zwangerschap, één daarvan is in Managua. Daar zijn ook alle specialisten geconcentreerd.’

Tegelijkertijd tekent er zich een trend af van meer vrouwen die in het ziekenhuis sterven. De nieuwe wet voorziet één tot drie jaar gevangenisstraf voor artsen die een abortus uitvoeren. Ochoa: ‘Dokters zijn bang om een zwangerschap te onderbreken als het nodig is omdat ze dan voor het gerecht gesleept kunnen worden. Dat brengt veel medische verwaarlozing met zich mee, vaak met fatale gevolgen voor de vrouwen’.

Seksueel geweld

Ook de moeders zelf zijn bang om een abortus te laten uitvoeren. Hen hangt één tot twee jaar gevangenisstraf boven het hoofd. Kiezen om niet zwanger te worden, is geen optie aangezien vrouwen hier weinig of niets over te zeggen hebben. Ochoa: ‘Vrouwen hebben geen beslissingsrecht over hoeveel kinderen ze willen, noch over wanneer en hoe. Tot overmaat van ramp zijn anticonceptiva onder de huidige regering minder toegankelijk geworden.’

Terwijl de mogelijkheden voor vrouwen zich beperken, neemt het seksueel geweld tegen hen snel toe, vooral ook tegen tieners. In 2008 zijn 46 kinderen tussen tien en veertien jaar verkracht en als gevolg daarvan zwanger geraakt. Hoeveel van hen gestorven zijn, is niet bekend. Ochoa: ‘Er is geen enkele bescherming voor vrouwen. Velen van hen proberen ten einde raad zelf een oplossing te vinden. In 2009 zijn er al 13 gevallen van kinderen die stierven door het drinken van insecticide in een poging om abortus te plegen. Die cijfers zitten niet in de officiële aantallen van moedersterfte.’

Organisaties als IPAS zien de strijd voor therapeutische abortus en seksuele en reproductieve rechten steeds moeilijker worden. Uit protest tegen de houding van de regering Ortega is veel van de buitenlandse steun voor het bekomen van die rechten stopgezet. Zweden, voordien één van de belangrijkste geldschieters, heeft zich teruggetrokken, Nederland heeft alle fondsen voorlopig bevroren.

Zegen van de kerk

Toch doet de regering Ortega haar duit in het zakje. Vanaf volgend jaar zal seksuele opvoeding verplicht worden op school. Om dat te realiseren wordt de handleiding ‘Affectie en Seksualiteit’ uitgegeven door het Ministerie van Volksgezondheid. Ochoa: ‘Zo’n fundamentele verandering in het onderwijssysteem juichen wij toe. Wat er inhoudelijk aan kennis zal worden doorgegeven, stemt minder vrolijk. De handleiding promoot niet het gebruik van anticonceptiva, maar van onthouding en planning.’

Veel heeft te maken met de invloed van de kerk, die ook in het verhaal van de seksuele opvoeding haar zegje heeft. Ochoa: ‘De kerk heeft enorm veel lagere scholen in Nicaragua, zij controleert tot op vandaag de infrastructuur op het vlak van onderwijs. Voor het eerst komt de staat meer in de kijker bij thema’s als seksualiteit, maar vroeg of laat moet je nog steeds de zegen van de kerk krijgen.’

Regionaal gevecht

In heel de regio is moedersterfte een probleem, al scoort Nicaragua met 115 doden op 100.000 het slechtste in de regio. In Honduras zijn noodanticonceptiva verboden, een maatregel die nu ook overwogen wordt in Costa Rica. Ochoa: ‘In heel Centraal-Amerika heeft de kerkelijke hiërarchie een enorme macht en zijn de rechtbanken vrouwonvriendelijk. Dat maakt het hier tot een bastion van de anti choice-beweging. Er is met andere woorden niet bepaald verbetering op vlak van moedersterfte in zicht.’