Mijn Marlin nekt duurzame toekomst West-Guatemala

In San Miguel de Ixtahuacán in West-Guatemala zijn de huizen in de buurt van de plaatselijke mijn ernstig beschadigd door de werkzaamheden van de mijn. Dit betekent de zoveelste klap voor het leefmilieu van de gemeenschappen van San Miguel en omgeving.

De goud- en zilvermijn van het Canadese Goldcorp Inc., dat in Guatemala actief is onder de naam Montana Explorada, is sinds 2004 klaar voor ontginning in de omgeving van San Marcos. Dit ondanks felle protesten van de lokale bevolking.

Grondtrillingen

Dat de angst van de gemeenschappen niet geheel onterecht was, blijkt nu onder meer uit een rapport van de Pastorale Commissie voor Vrede en Ecologie (COPAE) en Unitair Universalistisch Service Comité (UUSC) over de impact van de Marlin-mijn op de huizen in de directe omgeving ervan. Dat stelt dat grondtrillingen veroorzaakt door de explosies en het zware transport van de mijn zo goed als zeker de barsten in een honderdtal woningen aan de rand van de groeve hebben veroorzaakt.

Het rapport ontkracht ook de officiële verklaring van Montana. Volgens het bedrijf is de schade aan de huizen te wijten aan constructiefouten. In de controledorpen verder weg van de mijn waar de huizen op dezelfde manier gebouwd zijn, is er echter geen sprake van gelijkaardige barsten in de muren.

Ingenieur Robert Robinson van UUSC: ‘Het onderzoek bevestigt dat mijnbouw de meest waarschijnlijke oorzaak is van de barsten in de huizen. Bovendien is Montana Explorada verantwoordelijk voor het herstellen en restaureren van de huizen in hun oorspronkelijke staat. Daarnaast moeten ze ook hun manier van werken aanpassen om schade in te toekomst te vermijden.’ Een reactie van Montana op het rapport laat tot op vandaag op zich wachten.

Bergen verzetten

Het is niet de eerste keer dat de gemeenschappen in de buurt van de Marlin-mijn getroffen worden in hun dagelijks leven sinds de komst van de mijn. Op weg door de bergen, die deze tijd van het jaar helemaal groen kleuren, wordt de impact van de mijn op het landschap duidelijk wanneer plots een immense kale grijze krater opdoemt. Iets verderop wordt aan een tweede gegraven.

Hier wordt gewerkt via het principe van zogenaamde open pit mining waarbij een krater wordt gegraven, meestal waar oorspronkelijk een berg was. Die laatste wordt afgegraven en met explosies neergehaald. Al het materiaal van de berg en de krater wordt tot gruis verwerkt en gaat in een cilinder met cyanide (ook bekend als blauwzuur).

Cyanide wordt gebruikt omdat het goud en zilver bindt en van de grondertsen losmaakt. Op vijf jaar tijd gebruikte Montana er meer dan 3,2 miljoen kilogram van. Om cyanide op te slaan legde het bedrijf een meer aan vlakbij de groeve. Het meer wordt door de plaatselijke bevolking Lago Verde, groen meer genoemd, maar een groot deel van het water is door de cyanide bruin gekleurd. Volgens Montana vervliegt het gif.

Zuster Maudilia López Carlonda, voorzitter van het Miguelens Verdedigingsfront (FREDEMI) heeft zo haar bedenkingen bij die verklaring van de mijn. ‘Het kan wel zijn dat het gif verdampt, maar zeg mij naar waar, naar wat voor plek het verdwijnt, tenzij naar een van onze gemeenschappen waar het de lucht of het water vervuilt.’

Nieuwe ziektes

De angst dat het water onherroepelijk bezoedeld wordt, is groot in de landbouwgemeenschap van San Miguel. Uit een verslag van COPAE blijkt dat de waterkwaliteit in de buurt van de Marlin-mijn te wensen overlaat. De opgemeten waarden van koper, ijzer, arsenicum en magnesium overschrijden de limieten die zijn vastgelegd door de Wereldbank.

Bovendien komen samen met de metalen ook sulfiden voor, die in combinatie met water zure drainage tot gevolg hebben. Wanneer dit zure water doorsijpelt naar het grondwater wordt het voor dieren en planten voor onbepaalde tijd onmogelijk om in het aangetaste gebied te overleven.

De hoeveelheid water in de regio is net zo goed een probleem. Sinds de komst van de mijn zouden acht waterputten opgedroogd zijn. De oorzaak? De mijn verbruikt twaalf liter water per seconde, wat gelijkstaat aan meer dan een miljoen liter water per dag. ‘Er is nu al een tekort aan water in de gemeenschappen’, vertelt dorpsleider Aniseto López. ‘De hoeveelheden water die de mijn hier zonder vergoeding gebruikt, zijn immens. Zoveel water is in heel de geschiedenis van ons dorp door de bevolking nog niet gebruikt.’

Dan is er nog die andere bezorgdheid, waar nog geen wetenschappelijke rapporten, maar des te meer verhalen uit eerste hand over bestaan; de impact van de mijn op de gezondheid van de omwonenden. Maudilia López Carlonda: ‘Sinds de mijn er is duiken er ziektes op die we hier nooit voordien gezien hebben, vooral huidaandoeningen. Voor mij is het duidelijk: het maakt het bedrijf niet uit dat we ziek worden of doodgaan. Wij worden behandeld als dieren.’

Stem van het volk

San Miguel is maar een van de vele plekken in Guatemala waar mijnbouwbedrijven hun zinnen op gezet hebben. Maar langzaam maar zeker komt er ook een georganiseerde reactie van de bevolking. In het westen van Guatemala hebben verschillende organisaties en basisbewegingen de handen in elkaar geslagen. ‘Als Consejo de los Pueblos del Occidente (Raad van de Volkeren van het Westen) weegt hun gezamenlijk standpunt meer door dan voordien’, vertelt Sam Verhaert die ter plekke is voor de Belgische ngo CATAPA.

‘In heel Guatemala is trouwens een proces aan de gang van volksraadplegingen volgens Conventie 169 van de Internationale Arbeidsorganisatie. Dat artikel stelt dat raadpleging van inheemse volkeren verplicht is. Een van de eisen van de beweging aan de staat is om die consultaties daadwerkelijk te respecteren. In het Westen van Guatemala hebben meer dan een half miljoen mensen, veelal indígenas, zich uitgesproken tegen mijnbouw op hun gronden. Waar de bevolking in die mate georganiseerd is, is het voor de transnationale bedrijven zo goed als onmogelijk om er voet aan grond te krijgen.’