Macht mag niet voortkomen uit kogels

Op 26 november jl. bracht de Peruaanse activist en presidentskandidaat Marco Arana (46) een bezoek aan het Latijns Amerika Centrum aan de Nieuwe Herengracht in Amsterdam. Noticias en jongerenorganisatie Ojala hadden er een infoavond georganiseerd over mijnbouwpraktijken in Peru. Voorafgaand aan het debat werd het publiek getrakteerd op een unieke voorvertoning van de documentaire Devil’s Operation. Deze zal pas volgend jaar in première gaan op het International Documentary Festival Amsterdam. De film laat de strijd van de boeren en inheemse bevolking in Cajamarca zien tegen de steeds verder oprukkende mijnbouw in hun regio. Arana vraagt met deze documentaire wereldwijde aandacht voor de milieu- en mensenrechtenproblematiek in zijn land.

Voor zijn vreedzame bemiddelingen in het conflict in Cajamarca, ontving hij in 2004 de nationale mensenrechtenprijs. Time Magazine riep hem afgelopen september uit tot milieuheld van 2009 vanwege zijn voortdurende inspanningen om de ecologische gevolgen van mijnbouw op de politieke agenda te krijgen. In april richtte hij een nieuwe politieke partij op, Tierra y Libertad, waarmee hij in 2011 de presidentsverkiezingen in Peru hoopt te winnen. Voorafgaand aan de filmavond sprak Noticias met Arana.

U bent van huis uit priester. Wat heeft ertoe geleid dat u een sleutelrol bent gaan spelen in de strijd van boeren tegen de voor hen negatieve gevolgen van mijnbouw in Cajamarca?

De eerste dertig jaar van mijn leven was José Dammert bisschop van Cajamarca. Hij was een bisschop van de armen. De deuren van zijn huis stonden open voor iedereen en hij zette zich in voor rechtvaardigheid en gelijkheid. Hier groeide ik mee op en de hiërarchie van de kerk, zoals ik die later leerde kennen, bestond voor mij nog niet. Ik reisde veel met de bisschop naar de dorpen, en zag hoe hij opkwam voor de rechten van de armen.

Mijnbouw in Cajamarca dient op geen enkele wijze de belangen van de lokale boeren. De opbrengsten van de goud- en kopermijnen gaan naar buitenlandse bedrijven en de boeren betalen de sociale en ecologische prijs. Dat ik als priester deze rol op me neem, is voor mij dan ook logisch. In mijn ogen zouden alle priesters dit moeten doen.

Niet iedereen binnen de katholieke kerk is het eens met uw activiteiten. U bent door de kerk in Peru sterk bekritiseerd.

Binnen de kerk kun je verschillende stromingen onderscheiden. Je hebt de mensen die trouw zijn aan God en Jezus, het evangelie van de armen, van het volk. Deze mensen willen hun geloof inzetten voor vrede en economische gelijkheid. Dat zijn niet alleen priesters op het platteland, er zitten ook bisschoppen tussen. Een andere groep mensen binnen de kerk is trouw aan de autoriteiten en zoekt macht zowel binnen als buiten de kerk. Deze laatste groep heeft in Peru steeds meer terrein gewonnen. In de jaren negentig begon Opus Dei een grote rol te spelen in de politiek in Peru en werden progressieve bisschoppen, waaronder José Dammert, ontslagen. Inmiddels hebben we acht Opus Dei-bisschoppen, meer dan welk ander land ter wereld.

Er is nu veel kritiek op de aanhangers van de bevrijdingstheologie, waar ik mezelf ook onder schaar. Ze worden de rode priesters van Latijns Amerika genoemd, in verband gebracht met marxisme en leninisme en beschuldigd van banden met revolutionaire of terroristische groeperingen. Veel progressieve priesters hebben hun geloof verloren vanwege de houding en de hiërarchie van de kerk. Ik niet. Ik weiger me kritiekloos te conformeren aan de conservatieve ideeën zoals de huidige machthebbers binnen de kerk mij die willen opleggen.

Beschouwt u zichzelf als 'rode priester'?

Als student las ik veel Marxistische boeken maar ik heb nooit geloofd in de manieren waarop het Marxisme politiek vorm krijgt. Op de universiteit verbaasde ik me over al die mensen die jarenlang op de universiteit bleven hangen, voortdurend pratend over het volk en de revolutie van het volk, terwijl ze ondertussen eindeloos profiteerden van de publieke diensten die de universiteit hen bood. Diensten die door het volk, waar ze de mond zo vol van hadden, betaald werden.

Mijn afkeer van politiek dogmatisme werd verder gevoed door de periode waarin de terroristische organisatie 'Lichtend Pad' huis hield in Peru. Ik was in die tijd studentenleider en er werden heftige discussies gevoerd over de activiteiten van deze marxistische beweging. Ik beschouwde de gebeurtenissen vanuit mijn christelijke waarden. Mijn pacifisme is diepgeworteld. Ik heb nooit geweld, als middel om politieke doelen te bereiken, goedgekeurd. Macht moet in mijn ogen geboren worden uit het geweten, uit overtuiging. Macht mag niet voortkomen uit kogels.

Ik zag hoe duizenden mensen vermoord werden in naam van een politiek discours en was verbijsterd dat er op mijn universiteit nog steeds marxisten waren die discussieerden over de vraag of het geweld gelegitimeerd was. Voor eens en voor altijd werd me duidelijk dat politiek fundamentalisme en ideologisch dogmatisme geen oplossing zijn en mensen slechts uit elkaar drijven. De grenzen van het marxisme als ideologie werden me duidelijk en in die tijd ontdekte ik het discours van de mensenrechten dat ik sindsdien als uitgangspunt neem voor mijn politieke ideeën.

De afgelopen jaren bent u meerdere keren slachtoffer geworden van intimidaties en bedreigingen. Amnesty International heeft een campagne voor u gevoerd om uw veiligheid te garanderen. Uw vijanden doen er veel aan om u de mond te snoeren?

Op de eerste plaats ben ik een man met een duidelijk doel voor ogen. Als ze mijn hoofd willen, dan kunnen ze dat krijgen, maar ik doe geen stap terug. In Peru bestaan wetten die het de mijnbouwbedrijven makkelijk maken om hun tegenstanders te bestrijden. Voormalige militairen en politiemensen worden geronseld door particuliere beveiligingsbedrijven als Forza, die bovendien van de overheid toestemming hebben om gebruik te maken van militaire wapens en spionagetechnieken. Het is een nieuw soort paramilitarisme. Zelf ben ik maandenlang gevolgd en gefilmd door deze mensen en zoals te zien is in de film, schrikken zij niet terug voor martelingen.

Er zijn nieuwe wetten goedgekeurd die het blokkeren van wegen, een methode die voor boeren vaak de enige manier is om iets te doen tegen de mijnbedrijven, als chantage bestempelen. De maximale straf hiervoor bedraagt nu dertig jaar, dat is twee keer zoveel als de straf die staat voor moord. De criminalisering van het sociaal protest in Peru neemt steeds ernstiger vormen aan. De huidige regering doet er alles aan om de belangen van de bedrijven te garanderen en de mensenrechten van de eigen bevolking worden daarbij vergeten.

Waarom hebt u een politieke partij opgericht?

Ik ben nu twintig jaar aan het protesteren, aan het demonstreren en aan het roepen dat het allemaal anders moet. Na al die jaren strijd, is de situatie alleen maar verslechterd, er zijn nu veel meer mijnen dan tien jaar geleden. De manier om veranderingen te bewerkstelligen moet op een ander niveau worden gezocht. Wij hebben een politieke partij opgericht in de hoop hiermee de politieke structuur van Peru te kunnen veranderen. De structuur die het mogelijk maakt dat buitenlandse bedrijven meer rechten hebben dan de lokale bevolking. De ecologische en sociale gevolgen van mijnbouw worden niet meegewogen bij het bepalen van beleid.

De huidige president Alan García is een autoritair en racistisch mens. Hij beschouwt de inheemse bevolking als tweederangsburgers en dient slechts de belangen van een elite. De economie in Peru groeit weliswaar maar dat zijn macro-economische cijfers. De ongelijkheid in het land neemt toe, evenals de repressie. Wij willen een democratiseringsproces bewerkstelligen in het land en ruimte bieden aan ecologische en sociale belangen, meer dan aan economische belangen.Wij geloven dat ontwikkeling inhoudt dat iedereen kan leven in vrede met de natuur, dat iedereen een waardig bestaan kan leiden.

Een priester die president wordt?

Ik heb zelf besloten mijn priesterschap op te geven op het moment dat ik officieel als kandidaat campagne ga voeren. In mijn parochie zijn mensen van allerlei politieke kleuren en ik ben van mening dat je politiek en religie niet met elkaar moet mengen. Het democratiseringsproces dat wij voor ogen hebben, moet niet gevoerd worden uit naam van een religie en ik zal me dan ook niet als priester profileren tijdens de campagne. De kerk in Peru zou het ook niet accepteren, dat hebben ze al lang geleden aangekondigd.

Mijn strijd voor rechtvaardigheid en vrede, blijft dezelfde, alleen de rol wordt anders. Ik denk dat het feit dat ik een verleden als priester heb, me juist kan helpen een nieuwe taak goed te vervullen. Met macht omgaan is niet makkelijk, want macht heeft de neiging tot verleiden. Als priester is het me gelukt om nooit in die verleiding te trappen en mijn macht nooit te misbruiken. Dit sterkt me in mijn overtuiging dat me dit als politicus ook zal lukken.

Links
Ojala
Tierra y Libertad
artikel mijnbouw

Dit artikel staat is ook terug te lezen bij Noticias