Latinas aan de top

Christina Fernandez in Argentinië, tot voor kort Michelle Bachelet in Chili, binnenkort Laura Chinchilla in Costa Rica en wie weet na de verkiezingen ook Dilma Rousseff in Brazilië. Een vrouw als president kan niet langer uitzonderlijk worden genoemd in Latijns-Amerika. In 2004 waren bovendien 34 procent van de Argentijnse en 35 procent van de Costa Ricaanse parlementsleden vrouwen. In de VS zetelden er datzelfde jaar 14 procent vrouwen in het parlement.

 

Volgens een studie van de Interamerikaanse Ontwikkelingsbank uit 2008 zijn er daarnaast 25 procent vrouwen in de ministerkabinetten in Latijns-Amerika. Hoewel de politieke representatie van vrouwen vooral het voorbije decennium boomde – die steeg volgens dezelfde studie met 35 procent van 2000 tot 2008 – zijn vrouwen die het hoogste ambt bezetten niet nieuw. Nicaragua had in het verleden Violeta Chamorro, Panama Mireya Moscoso en Argentinië de legendarische first lady Evita Perón.      

 

Topfuncties in andere sectoren laten intussenen niet op zich wachten. Luz Marina Bustos mag zich de eerste vrouwelijke generaal van Colombia noemen, in Argentinië zetelt een vrouw in het Hooggerechtshof. De voorbije decennia was er op heel de arbeidsmarkt een snelle toename van vrouwen, onder meer door de opheffing van wetten die de toegang tot bepaalde beroepen voor vrouwen verbood en door een verbeterde toegang tot onderwijs.

 

Vandaag bestaat 44,7 procent van de officiële werkkracht uit vrouwen. In bedrijven blijkt het moeilijker om door te stoten naar de top. Volgens de Globe Summit van 2005 heeft 64 procent van de 100 grootste bedrijven in Latijns-Amerika geen vrouw in het upper management.

 

 

Wat maakt dat zoveel Latijns-Amerikaanse vrouwen succes boeken op de hoogste (politieke) niveaus? Professor politieke problemen van Latijns-Amerika An Vranckx wijst erop dat er in de eerste plaats te snel wordt vanuit gegaan dat dit niet mogelijk is, een idee dat volgens haar vaak gebaseerd is op vooroordelen over machisme in de regio. ‘Een deel van het antwoord ligt in voorbij de term machisme kijken. Het is niet omdat dat woord Spaans is dat het fenomeen iets is wat exclusief in Latijns-Amerika voorkomt, of er ergere vormen aanneemt dan elders.’

 

Toch lopen de latino’s zelf ook niet zo hoog op met hun mannen. Een van de belangrijkste redenen dat op vrouwen gestemd wordt, is dat zij als eerlijker, lees minder corrupt, bekend staan. 51 procent van de mannelijke en 62 procent van de vrouwelijke inwoners uit zes grote Latijns-Amerikaanse steden achten vrouwen geschikter om een regering te leiden. Dat blijkt uit een rondvraag van 2006 van de Interamerikaanse Ontwikkelingsbank.

 

 

Eerlijk of niet, vaak keert de analyse terug dat vrouwen het niet in hun eentje redden op weg naar de top. Achter een presidenta gaat een sterke man schuil, zo luidt de mantra. Die kritiek krijgt nu ook Laura Chinchilla. ‘Ze wordt afgeschilderd als een marionet van huidig president Oscar Arias. De feministische beweging is sceptisch en verwacht geen beleidsveranderingen’, aldus Sandra Galbusera van de ngo Vredeseilanden op Radio 1. ‘Vrouwen zijn vaak dochter of vrouw van, zonder echt op eigen verdienste opgeklommen te zijn.’

 

Een andere vaststelling is dat een vrouwelijke president niet noodzakelijk vrouwen op de agenda zet. ‘Het beeld van politieke participatie van vrouwen is misvormd’, vertelt Ima Guirola van het Instituut voor Vrouwenstudies in El Salvador aan IPS. ‘Mensen gaan ervan uit dat vrouwen in de politiek een genderperspectief garanderen. Dat is een mythe die gecorrigeerd moet worden. Het moedigt mensen aan te geloven dat een coherent gendergelijkheidsbeleid op alle niveaus van de regering er komt door een vrouw in public office te zetten.’

 

Christina Fernandez, ook bekend als Senadora Botox en vrouw van ex-president Néstor Kirchner, is hier in Argentinië de voorbije jaren een ‘goed’ voorbeeld van geweest. Ze stelde verschillende keren expliciet niet te willen doorgaan voor feministe, boog zich niet over vrouwenthema’s en is tegenstander van de legalisering van abortus. ‘De strategie van vooral niets zeggen maar alleen fraai glimlachen heeft de 54-jarige juriste geen windeieren gelegd’, schreef Marcel Haenen in het NRC Handelsblad over Fernandez’ politiek.  

 

Evengoed zijn er vrouwen aan de macht die de hooggespannen verwachtingen op vlak van vrouwenrechten wel inlossen. Een van hen is Michelle Bachelet, tot begin dit jaar president van Chili. Als gescheiden atheïstische vrouw die bovendien niet het prototype van vrouwelijkheid belichaamt, nam zij het wel uitgesproken op voor vrouwen. Ze zorgde onder meer voor een hervorming van het pensioensysteem met extra voordelen voor vrouwen en breidde het aantal creches en opvanghuizen voor slachtoffers van huiselijk geweld uit. Haar kabinet bestond de helft uit mannen en de helft uit vrouwen.

 

‘Michelle Bachelet heeft het presidentschap vrouwelijker gemaakt, ze introduceerde een vrouwelijke stijl in het leiderschap, gekenmerkt door dialoog en samenwerking’, analyseert Maria de los Angeles Fernandez-Ramil, leider van de Chileense denktank Chili 21. ‘Vrouwen hebben nu het gevoel dat niemand nog kan zeggen dat ze niet capabel zijn; Michelle Bachelet heeft de eisen van vrouwen op de agenda gezet, en ze zijn trots dat ze een vrouwelijke president hebben.’

 

 

Afgaande op politieke vertegenwoordiging gaat het mits de nodige obstakels dus de goeie kant uit met vrouwen in Latijns-Amerika. Het derde millenniumdoel, dat gaat over gelijkheid tussen mannen en vrouwen, wordt daardoor wellicht op veel plaatsen gehaald. Toch geeft deze focus een te rooskleurig beeld van de situatie van latinas.

 

Een blik op de gender related development index (GDI) van de Verenigde Naties, een ontwikkelingsindex die genderongelijkheid opneemt, toont een ander stuk van de realiteit. In dit lijstje scoren Latijns-Amerikaanse landen een stuk lager dan op de gender empowerment measure (GEM) die vertegenwoordiging van vrouwen in politieke en economische fora weergeeft. Argentinië nam in 2005 bijvoorbeeld plaats 17 in op de GEM, maar plaats 36 in de GDI. Onder meer op vlak van armoede krijgen vrouwen het nog steeds harder te verduren dan mannen.

 

Zolang ook deze aspecten niet worden opgenomen in de millenniumdoelen, kunnen zij niet als een afspiegeling van de situatie van vrouwen in Latijns-Amerika of elders gezien worden. Stellen dat gendergelijkheid bereikt is door het veroveren van meer zitjes in het parlement, doet vrouwen alleen maar nog meer geweld aan.