La Bolsa Familia: sleutelfactor in armoedebestrijding

 

La Bolsa Familia is het grootste sociale subsidieprogramma ter wereld. Ruim 11 miljoen Braziliaanse gezinnen ontvangen iedere maand gemiddeld R$ 90,00 (€ 32,00) in ruil voor het naar school sturen van hun kinderen en het verkrijgen van de verplichte vaccinaties. Zo kunnen gezinnen niet alleen beter rondkomen maar wordt ook geïnvesteerd in onderwijs en gezondheid. La Bolsa Familia wordt door de Wereldbank ook wel gezien als de sleutelfactor voor de positieve resultaten die Brazilië heeft geboekt in haar strijd tegen armoede.

Vanaf president Lula’s voorganger ontstonden er programma’s die subsidies verstrekten in plaats van eten uitdeelden. La Bolsa Familia ging van start in 2004 en komt voort uit de eerder opgerichte programma’s : La Bolsa Escola,een programma dat toelagen bood voor basisonderwijs aan arme gezinnen, Fome Zero en Bolsa Alimentacao, die gericht waren op de zekerheidstelling van voeding en Vale gas, een subsidie die bedoeld was om gas te kunnen kopen om op te koken.

Spelregels

De Braziliaanse regering besteedt 2,5 procent van haar overheidsuitgaven aan dit programma dat meer dan 50 miljoen Brazilianen bereikt. Maandelijks wordt er een bedrag over gemaakt naar arme gezinnen met kinderen tot 15 jaar, zwangere vrouwen en alleenstaande moeders. De drempelbedragen om in aanmerking te komen voor deze uitkering liggen op R$ 60,00 (€ 21,00) voor de extreem armen en R$ 120,00 (€ 42,00) voor de arme gezinnen. Verdien je maandelijks meer dan deze drempelbedragen dan heb je geen recht op de subsidie. Tussen extreem arm en arm zit ook nog een verschil, leef je onder aan de armoedegrens en is je maandsalaris dus minder dan R$ 60,00 per maand ontvang je een hogere toelage per kind.  De bedragen die Brazilianen ontvangen variëren tussen de R$ 112,00 (€ 39,00) voor de allerarmsten en R$ 54,00 (€ 19,00) voor arme gezinnen. Wanneer blijkt dat de families zich niet aan de afspraak houden door het geld niet aan basisproducten te besteden en hun kinderen helemaal niet naar school sturen, worden zij uit het programma gezet. Pas na 180 dagen kunnen zij opnieuw aanspraak maken op de subsidie. De maandelijkse toelage kan bij de bank worden opgehaald en staat op naam van de moeder van het gezin. Dit omdat de Braziliaanse regering ervan uit gaat dat wanneer het geld naar de moeder gaat dit het gezin eerder ten goede komt dan wanneer het geld in handen komt van de vader. 

Positieve effecten

Dit helpt de vrouwen ook weer in hun emancipatiestrijd in de Braziliaanse machismo cultuur, de vrouw heeft zo ook controle over een deel van het inkomen, aldus de website Updaid. Aan het Braziliaanse tijdschrift Epoca meldt de econoom Gabriel Hartung van het wetenschappelijk instituut Fundação Getúlio Vargas dat Bolsa Familia er ook voor zorgt dat gezinnen bij elkaar blijven vanwege financiële redenen. Valt het gezin uiteen dan vermindert het inkomen van de vader, hierdoor verlaat hij minder gauw zijn gezin. Hartung beweert dat het positieve effect hierop op de lange termijn is dat de criminaliteit zal afnemen. Verschillende studies tonen namelijk aan dat een opvoeding zonder vader de kansen vergroot dat kinderen in de criminaliteit terecht komen. Een ander positief effect is dat armoede, honger en ongelijkheid de afgelopen vijf jaar in Brazilië ook daadwerkelijk zijn afgenomen.  Zo meldt de Wereldbank dat de inkomensongelijkheid daalde met vijf procent en extreme armoede met bijna tien procent. Er gaan ook veel meer kinderen naar school. Van de kinderen tussen de zeven en de veertien jaar is het aantal naar school gaande kinderen in de afgelopen vijf jaar met drie procent gestegen. In het noordoosten van Brazilië, waar de helft van de subsidies wordt uitgereikt, is dit aantal met zeven procent gestegen.

Kritiek

Toch krijgt La Bolsa Familia van zowel linkse als rechtse politiek kritiek. Zo vinden socialisten het onbehoorlijk dat er geld wordt uitgedeeld aan de allerarmsten in plaats van producten, als rijst of andere voedingsmiddelen, die zij nodig hebben om te overleven. Ook zijn zij van mening dat er te weinig geld wordt uitgegeven aan het programma, de R$ 10 miljard die hier voor zijn begroot zouden in een land met zoveel inwoners als Brazilië eerder R$ 160 miljard moeten zijn om alle armen te bereiken. Vanuit rechts wordt voornamelijk geopperd dat het programma geen concrete lange termijn oplossing biedt voor het grote armoedeprobleem in Brazilië. De subsidie biedt geen perspectief op een baan en creëert daarmee financiële afhankelijkheid. Oud-president, Cardoso, vertelt in een interview met een Master studente van de University of Texas, dat hij het programma La Bolsa Escola dat van start ging tijdens zijn regeringsperiode veelbelovender vond dan la Bolsa Familia. “La Bolsa Escola was gericht op onderwijs en een programma die mensen de mogelijkheid gaf om in de toekomst voor zichzelf te zorgen. Bolsa Familia daarentegen creëert een afhankelijke bevolking, het is een nieuwe vorm van clientelisme.”  Het programma biedt misschien geen zekerheid op een baan maar zorgt er wel voor dat gezinnen genoeg te eten hebben en de ouders de kinderen naar school sturen. Zo meldt Updaid dat La Bolsa Familia een gericht programma is: tachtig procent van de financiële steun komt ten goede aan de armste twintig procent van de Braziliaanse bevolking.  Daarnaast meldt het televisieprogramma Tegenlicht dat de werkgelegenheid in Brazilië in 2007 met vierentwintig procent gestegen is.

Plannen voor de komende jaren zijn met name het toezicht verbeteren door fraude tegen te gaan, de hoogte van de subsidie geografisch differentiëren aangezien de koopkracht op het platteland groter is dan in de stad en het toevoegen van 2,5 miljoen Brazilianen die ook recht hebben op de toelage. Dan zijn nog lang niet alle arme Brazilianen bereikt maar het is weer een stapje vooruit. Veel arme mensen zijn moeilijk te bereiken omdat ze geen geboorteakte bezitten en dus nergens staan ingeschreven of ze wonen in een gehucht waar geen bank in de buurt is en de reiskosten naar de dichtstbijzijnde bank al even veel zijn als de maandelijkse subsidie. Er moet daarom een manier bedacht worden om deze arme mensen toch te bereiken. Deze plannen zullen niet op de korte termijn doorgevoerd worden omdat de Braziliaanse regering door de financiële crisis R$ 15 miljard (5,5 miljard euro) minder belastinggeld ontvangt.