Hiv / Aids breidt zich uit onder inheemse bevolking in Guatemala

Het op de hoogvlakte van Guatemala gelegen Almolonga staat bekend als “wonderstad”. Meer dan 30 jaar geleden werd deze Quichémayastad met 20.000 inwoners in het westelijke departement Quetzaltenango, geteisterd door ziektes, armoede en alcoholisme.

 

Maar halverwege de jaren zeventig bekeerde zo’n 90 procent van de inwoners zich tot het christendom en kwamen er ingrijpende veranderingen. De 34 lokale barretjes werden gesloten en vervangen door kerken. Almolonga werd schoon en welvarend en daarnaast beroemd door de enorme groenteteelt, vooral van wortelen. Maar deze schijnbaar idyllische stad wordt bedreigd door HIV/aids. Sinds begin 2009 heeft het Ministerie van Volksgezondheid 14 gevallen van deze aandoening geregistreerd in Almolonga. Als dit probleem niet serieus aangepakt wordt, kan door onwetendheid en culturele taboes het risico van besmetting toenemen.

 

De burgemeester van Almolonga heeft getracht een bewustwordingscampagne op te zetten over het belang van het gebruik van condooms, maar de Evangelische Kerken hebben dit idee beslist van de hand gewezen en volharden in huwelijkstrouw als enige vorm om besmetting te voorkomen.

 

De Evangelische pastor Mariano Xicará geeft toe dat het aantal HIV-gevallen in Almolonga is toegenomen, maar beweert dat veel mensen vanuit hun religieuze overtuigingen de fout maken te denken dat hun familieleden zijn gestorven aan diabetes of ten gevolge van het uitoefenen van zwarte magie. Een van de eerste dingen die de Evangelische Kerken naast de barretjes in Almolonga uitroeiden, waren de oeroude geloven van de bevolking, zoals de verering van Sint Maximón, die de Mayagod Mam vertegenwoordigt, door ze af te doen als “afgoderij”of “hekserij”.

 

De laatste jaren heeft het Ministerie van Volksgezondheid 144 HIV-gevallen in Quetzaltenango gerapporteerd. Het huidige aantal seropositieven in het departement is 1.551. Het Nationaal Epidemiologisch Centrum en het Nationaal Programma voor Preventie, Zorg en Beheersing van Seksueel Overdraagbare Aandoeningen, HIV en Aids hebben een rapport gepubliceerd waarin Quetzaltenango landelijk gezien de achtste plaats inneemt met 206,71 HIV-gevallen per 100.000 inwoners.

 

 

Hoewel het merendeel van de gerapporteerde HIV-gevallen zich in voornamelijk stedelijke gebieden bevindt, zoals in de departementen Guatemala (355 van alle gevallen) en Escuintla (10 procent), zorgt de voortdurende stijging in landelijke gebieden voor ongerustheid, vooral door de angst dat veel gevallen onjuist gediagnosticeerd worden als longontsteking. Dit betekent dat het werkelijke aantal veel hoger kan zijn.

 

Sinds in 1989 het eerste geval in Quetzaltenango werd ontdekt, hebben de lokale gezondheidsautoriteiten zich gefocust op de gemeenschap Coatepeque, waar nu 602 gevallen zijn. Deze gemeenschap ligt aan de route die illegale immigranten gebruiken om Tecún Umán te bereiken, in het noordelijk departement San Marcos op de grens met Mexico.

 

In het noordelijk departement Huehuetenango, waar emigratie naar de Verenigde Staten de laatste jaren sterk is toegenomen, zijn 148 gevallen van HIV geregistreerd. Daarvan hebben zich 105 ontwikkeld tot aids, 18,13 per 100.000 inwoners.

 

Veel leiders van gemeenschappen, zoals Saturino Figueroa, burgemeester van San Juan Ixcoy (Huehuetenango), ook dichtbij de Mexicaanse grens, proberen de aandacht op het onderwerp vestigen.

 

“Na het verplaatsen volgen geslachtsziektes zoals aids, dat al tot doden heeft geleid. Een jongeman die lijdt aan deze ziekte komt vanuit de Verenigde Staten en heeft hier een relatie met verschillende vrouwen. Alle vrouwen willen dat hij hun man wordt, want ze denken dat hij hun rijkdom zal brengen. Vervolgens hebben die vrouwen relaties met anderen en dan wordt het gevaarlijk voor de bevolking. Het is een onderwerp waar weinig over gesproken wordt omdat het gaat over iemands deugdzaamheid en dan zwijgt men liever”, zegt hij.

 

De grensoverschrijdende migratie maakt vooral vrouwen gevoelig voor besmetting, want veel geëmigreerde vrouwen komen in een prostitutienetwerk terecht, dat actief is in grenssteden als Tecún Umán.

 

Het gebrek aan toegang tot anticonceptiemiddelen in landelijke gebieden is een ander probleem en verhoogt het risico van besmetting van moeder naar kind. Op dit moment is slechts een kwart van de HIV-patiënten in Guatemala moeder, maar het aantal is de afgelopen jaren toegenomen. Gezondheidsautoriteiten moeten echter nog bepalen of dit betekent dat meer moeders geïnfecteerd zijn of dat de statistieken beter zijn geworden omdat steeds meer vrouwen worden onderzocht.

 

 

Psycholoog Ángel Soval, van Maya afkomst, werkt in een door het Global Fund gefinancierde HIV/aidskliniek in Quetzaltenango, het enige gezondheidscentrum in Guatemala dat cultureel verantwoorde zorg biedt aan de inheemse bevolking. De kliniek verzorgt op dit moment 470 patiënten en heeft sinds de opening twee jaar geleden aan 325 patiënten antiretrovirale hulp geboden.

 

“In de conventionele klinieken trekken doktoren een doktersjas aan en staan op grote afstand, maar ik handel meer als adviseur van de gemeenschap. Ze zien me als gelijke”, zegt Soval.

 

Een van de grootste resultaten van de kliniek was het opleiden van leden van de gemeenschap tot gezondheidsadviseurs.

 

Bijna de helft van de medewerkers in de volksgezondheid in dit land komt uit het departement Guatemala, waar 22% van de bevolking woont. Voor de overige 10 miljoen Guatemalteken, die in de landelijke departementen wonen, zorgt 43% van de gezondheidsmedewerkers.

 

Het gebrek aan kwalitatief goede gezondheidszorg in landelijke gebieden verklaart het gebrek aan HIV/aidsprogramma’s in Mayatalen.

 

“Wij hebben geen rekening gehouden met de inheemse bevolking”, erkent Mariel Castro, directeur van het Nationaal Programma voor Preventie, Zorg en Beheersing van Seksueel Overdraagbare Aandoeningen, HIV en Aids.

 

Álvaro Pop, voorzitter van de inheemse organisatie Naleb illustreert duidelijk waarom een cultureel verantwoorde zorg zo belangrijk is.

 

“Er is een spanningsveld tussen arts en patiënt die de patiënt normaal gesproken in een volledig ondergeschikte rol plaatst. Als we dit overzetten naar een landelijke omgeving en in een situatie waar de arts een man is en de patiënt een vrouw die alleen Quiché spreekt krijgen we serieuze problemen” , zegt hij.