Het kantelmoment van Ciudad Juárez

In 1998 werd de 28-jarige Nederlandse Hester Van Nierop brutaal vermoord in Ciudad Juárez. Haar dood is geen alleenstaand geval. Jaarlijks worden er in de grensstad tientallen vrouwen vermoord omdat ze vrouw zijn, een misdaad die de naam feminicide kreeg. De sfeer in de stad is geladen. ‘De emotie van de bevolking slaat om naar wanhoop. Uitgaan kan niet, het openbaar vervoer nemen is net zoals alleen op straat lopen levensgevaarlijk. Zelfs binnen voelen mensen zich niet meer veilig’, vertelt Paul Jaspers die net terug is van een bezoek aan zijn vriendin in Juárez. 

 

De eerste Hesterlezing, georganiseerd door de Stichting Hester, werd gegeven door Tweede Kamer voorzitter Gerdi Verbeet. Het werd vooral een oproep voor het opvoeren van druk van buitenaf op Mexico. ‘De overheid moet voor de rechten van vrouwen staan, recht spreken en een onafhankelijk oordeel garanderen. Als de overheid van het eigen land dat niet kan, laat andere landen dan hun stem verheffen’, klonk het duidelijk.

 

Hoewel er op internationaal vlak initiatieven genomen worden, zoals het opnemen van gender in de millenniumdoelen, blijft de uitkomst hiervan volgens Verbeet ver onder de verwachtingen. ‘Bij vrouwenthema’s heeft dat niet te maken met een gebrek aan geld of technische problemen. Er is een gebrek aan een gevoel van urgentie; vrouwen zijn geen prioriteit.’

 

 

Meer externe aandacht, het zou dus ook in Mexico geen kwaad kunnen. ‘Die druk is erg belangrijk’, vindt ook Monique Van Daalen, plaatsvervangend secretaris-generaal van het ministerie van Buitenlandse Zaken. ‘Enerzijds opdat de Mexicaanse overheid beseft dat de buitenwereld meekijkt, anderzijds als steun aan de lokale mensen die wat organiseren.’

 

Dat het werkt bewijst de recente geschiedenis, zo brengt Wil Pansters, hoogleraar Latijns-Amerika, in herinnering. Hij verwijst daarbij naar de opstand van de Zapatisten in 1994 in Mexico. Toen zette de regering haar repressieve strategie stop omdat de schijnwerpers van de internationale media op de gebeurtenissen gericht stonden.

 

Toch moet de verandering ook bij de Mexicanen zelf gebeuren, zo klonk het unaniem. Vooral het verstevigen van de rechtsstaat werd als prioriteit aangestipt. Tot op vandaag zijn veroordelingen voor feminicide hoogst uitzonderlijk. ‘Eens je de straffeloosheid stopt, dan stoppen de moorden vanzelf. Dan denkt iemand wel twee keer na voor ie zo’n misdaad pleegt’, stelt journalist Edwin Koopman.

 

Een positieve dynamiek in het land zelf. Het is iets wat Wil Pansters net nu met enige voorzichtigheid signaleert. De voorbije maand is Juárez in Mexico bovenaan de nationale agenda komen te staan, iets wat extra in de verf werd gezet door de drie bezoeken van president Felipe Calderón aan de stad.

 

 

Calderón trok een eerste keer naar de grensstad na een bloedbad op een verjaardagsfeestje van tieners eind januari. Dat had de president in eerste instantie als een afrekening binnen het criminele milieu afgedaan, een bewering waar hij zich later publiekelijk moest voor verontschuldigen tegenover de moeders van de slachtoffers. Een vijftal van hen keerde hem letterlijk de rug toe. Deze moeders kregen intussen de steun van de moeders van de vermoorde vrouwen. Samen vormen ze een beweging waar de president moreel en politiek rekenschap aan moet afleggen, aldus Pansters.

 

‘De beweging die de afgelopen maanden van onderop is ontstaan in Juárez kan de macht hulpeloos maken. De moeders vertegenwoordigen de menselijke kant van het geweld. Met enige zin voor overdrijving kan je zeggen dat de nieuwe moeders van de Plaza de Mayo (organisatie van Argentijnse vrouwen van wie de kinderen verdwenen tijdens de militaire dictatuur, ldco) zijn opgestaan.’ Dit kan in het meest optimistische scenario ook invloed hebben op de verkiezingen, denkt Pansters. ‘Er is een kans dat de Mexicanen niet langer willen dat de huidige harde beleidslijn wordt voortgezet. Dit kan een kantelmoment zijn.’