Het doorbreken van de geweldscyclus

Het doet me pijn om de krant te lezen, maar ik kan het niet vermijden. Ik moet het ook niet vermijden, zeg ik elke dag tegen mezelf. Mijn ogen sluiten verandert niets aan de werkelijkheid. Vooral de dagelijkse nieuwsberichten over het geweld tegen vrouwen en kinderen doen me pijn. Elke keer weer zijn er die vreselijke berichten over misbruikte kinderen, over vrouwen die zijn mishandeld of vermoord. En elke keer dat ik ze lees vraag ik mezelf af, hoe lang nog blijft de samenleving met de armen over elkaar toekijken hoe deze wreedheden plaatsvinden?

En dan sla ik de pagina om en zijn daar de nieuwsberichten over Daniel Ortega, Arnoldo Alemán, Roberto Rivas en anderen die Nicaragua schaamteloos leegplunderen, een land dat gebukt gaat onder een schrijnende armoede. Het is echter niet alleen het schaamteloze geroof van dit stel waar je haren recht van overeind gaan staan, het is ook de overduidelijke straffeloosheid en de reactie van de samenleving die het met hangend hoofd aanziet en toestaat.

Laatst bedacht ik me ineens dat er overeenkomsten zijn tussen deze twee verschijnselen: het geweld tegen vrouwen en het geweld tegen de samenleving. Nicaragua is een land dat is murw geslagen, het krijgt continu klappen en heeft net als veel vrouwen te veel gepikt.

Sommige mensen zullen zich afvragen waarom wij vrouwen onze geweldplegers niet eerder aangeven, of waarom we onze relatie niet verbreken en weggaan bij onze partner, die vaak (maar niet altijd) de geweldpleger is. Het antwoord op deze vraag ligt ingewikkeld.

Een van de redenen is het rechtssysteem van dit land, dat er via allerlei mechanismen voor zorgt dat aangifte doen hier niet werkt. In veel gevallen worden de geweldplegers vrijgelaten, hetgeen de vrouwen in een nog gevaarlijkere positie brengt. Veel vrouwen zullen zich dan ook afvragen wat het nut is van aangifte doen, als de wet toch aan de kant van de geweldplegers staat.

Een ander belangrijk thema is stigmatisering. Geweld is hier zo ingeburgerd, dat wanneer vrouwen aangifte doen van geweld, zij hier soms meer op worden aangekeken dan de mannen die zij aangeven. De afkeuring van de maatschappij is sterk. Bij seksueel misbruik is het zelfs nog erger, want vaak krijgt de vrouw hiervan de schuld, vanwege haar ‘suggestieve’ kleding, of omdat zij het waagt om ’s avonds over straat te gaan. Eigen schuld, ze heeft er zelf om gevraagd! En zelfs wanneer zij wel wordt gezien als slachtoffer van verkrachting, en dus niet als schuldige, heeft dit grote sociale gevolgen vanwege de symbolische waarde die aan het lichaam van een vrouw wordt toegekend in een door mannen gedomineerde maatschappij als die van ons. Verkrachting betekent dat een vrouw geen maagd meer is, dat ze al is “gebruikt” door een ander, en dat haar lichaam dus al “bezoedeld” is. Veel vrouwen praten er dan ook liever niet over, we zwijgen over het seksuele misbruik dat we, op grote en minder grote schaal, gedurende ons hele leven ondergaan.

Maar er is nog een ander element dat volgens mij een belangrijke rol speelt in de houding die sommigen vrouwen aannemen ten opzichte van geweld. En dat is het feit dat ons tolerantieniveau steeds meer toeneemt. Elke dag staan we weer iets meer toe, tot op een dag het misbruik, zonder dat we ons daarvan bewust zijn, deel uitmaakt van onze routine. Het is zo constant aanwezig, dat we er steeds ongevoeliger voor worden. Misschien zelfs uit zelfbescherming staan we elke dag wat meer toe, totdat de bom barst.

In een geweldsrelatie wordt bijna nooit al vanaf het begin geweld gebruikt. Het is een geleidelijk proces. Het begint met boze blikken, er wordt controle uitgeoefend en gezocht naar bewijzen van wat dan ook. Daarna beginnen het geschreeuw en de beledigingen. Dit gaat geleidelijk aan over in geduw en getrek tot er klappen vallen. En ineens vraag je je af hoe dit zover heeft kunnen komen. De truc is dat een situatie waarin geweld wordt gebruikt nooit veel verschilt van die van de dag daarvoor. En als een vrouw de dag tevoren geen aangifte heeft gedaan, waarom zou ze dat dan vandaag wel doen? En zo gaat het verder, en we worden steeds toleranter, en we voelen ons steeds machtelozer.

Volgens mij is dit ook wat er gebeurt met onze samenleving. Het geroof, de straffeloosheid en de klappen volgen elkaar zo snel op, dat je het verschil niet eens meer merkt. Het maakt geen indruk meer. We staan zelfs al af te wachten wat er volgt. We zijn gewend geraakt aan misbruik. En veel mensen stellen zich dezelfde vraag die veel vrouwen hebben ten aanzien van het rechtssysteem van dit land: waarom je tijd en energie verspillen aan de corrupte politici die in Nicaragua de macht in handen hebben, als het gehele systeem corrupt is?

Het is erg moeilijk om de cyclus van geweld te doorbreken. Maar toch doen heel veel vrouwen dit dagelijks. Gelukkig, ondanks het tekortschietende rechtssysteem, vinden zij een manier. We moeten van deze vrouwen leren en de vrouwen steunen die het om allerlei redenen nog niet is gelukt om de cyclus te doorbreken. Wij als samenleving moeten het overleven afleren en leren om echt te leven. Zonder klappen, zonder misbruik. Het is mogelijk, het is een proces en het gaat niet van de ene op de andere dag, maar het is mogelijk.

Bron: El Nuevo Diario

Vertaald door: Marieke Steenbergen