De onzekere toekomst van Haiti

De verklaring voor de humanitaire ramp in Haïti ligt niet alleen bij de kracht van de aarbeving op 12 januari 2010. Het immense dodental (ten minste 150.000 slachtoffers) toont niet alleen de afwezigheid van de staat in Haïti aan, maar ook wat er gebeurt als een volk in de steek wordt gelaten door de internationale gemeenschap. Nu deze weer volop aanwezig is, rijst de vraag wat dit Haiti zal opleveren.

Al sinds decennia hebben Haïti en de rest van het Caribische gebied te lijden onder de gevolgen van orkaanseizoen na orkaanseizoen. De orkanen Mitch, Ike, Anna, Gustav en Fay hebben de verschillende landen in de regio met dezelfde intensiteit getroffen. Maar als het aankomt op de meeste dodelijke slachtoffers, komt Haïti vaak met een lengte voorsprong over de meet. Talloze mensen stierven er door modderstromen veroorzaakt door orkanen, die bovendien alle ruimte kregen door de grootschalige ontbossing op het eiland.

De Haitiaanse Staat slaagde er niet in efficiënt te reageren in dergelijke noodsituaties. En dat terwijl het dagelijkse leven van de inwoners al erg precair is. Dit bewezen onder meer de voedselrellen in 2008, toen duizenden Haïtianen die op een dieet van modderkoekjes stonden, het presidentiële paleis bezetten zonder dat de VN-missie Minustah tussenkwam. De menselijke en materiële neergang in Haïti kan verklaard worden in het licht van de geschiedenis en economische keuzes tegengesteld aan de belangen van het land.

Van zelfvoorziening naar import

In 1804 werd de kolonie Haïti als eerste in de regio Latijns-Amerika een onafhankelijke staat. Het was ook het eerste postkoloniale ‘zwarte’ land, waar slaven zich bevrijdden van de bezetter, door het leger van Napoleon te verslaan. Twintig jaar later stemde de koning van Frankrijk in met de onafhankelijkheid van het eiland in ruil voor een lening die Haïti voorgoed in de schulden zou steken.

Deze te betalen bedragen hebben erosie in de hand gewerkt. Om landbouwgrond vrij te maken voor de export werden grote stukken land ontbost, een verklaring voor de structurele kwetsbaarheid van het land ten aanzien van natuurrampen.
Bovendien eiste het Internationaal Monetair Fonds in de jaren ‘90 de opheffing van de douanerechten. Hierdoor werden voedingsproducten van de Verenigde Staten ingevoerd ten nadele van de lokale productie.

In 2008 ging de handelsbalans van Haïti zwaar in het rood; de export bedroeg 500 miljoen dollar tegenover meer dan twee miljard dollar import. Van een situatie van bijna gehele zelfvoorziening van voedsel in 1970 evolueerde het land naar de huidige situatie waarin meer dan de helft van de geconsumeerde voedingsproducten wordt ingevoerd.

De afwezigheid van lokale productie heeft een enorme werkloosheid gegenereerd. Voor de aardbeving leefde zo’n 70% van de Haitianen onder de armoedegrens en twee derde van de bevolking werkte in de informele economie. De werkloosheid zorgde ook voor migratie naar de hoofdstad Port-au-Prince en naar het buitenland. In 2006 stuurden de bijna twee miljoen Haitianen in het buitenland in totaal ruim 1.500.000 dollar naar Haiti.

Internationale en gewapende aanwezigheid

De symboliek van het ingestorte presidentiële paleis heeft nu plaats gemaakt voor internationale aanwezigheid. De ngo’s lopen elkaar meer dan ooit voor de voeten om de infrastructurele lacunes op te vullen. De Verenigde Staten haastten zich om 15.000 soldaten naar het land te sturen. Frankrijk stelt voor een politiemacht van de Europese Unie te sturen. De Minustah geleid door Brazilië ontplooide 11.000 mensen ter plaatse voor de aardbeving. De Dominicaanse Republiek wil deze troepen graag versterken met 800 militairen, maar het ziet er naar uit dat de Haïtiaanse president Préval er maar 150 zal accepteren.

De Franse kranten maken zich zorgen over wat zij zien als de machtsovername van de Verenigde Staten. Meer en meer twijfels worden geuit over deze militaire aanwezigheid in naam van de staatsveiligheid van Haïti. Maar ook het Haitiaanse weekblad ‘Haïti Liberté’ kopte ‘Haïti ruinée et occupée’ (‘Haïti geruïneerd en bezet’).

Veel lokale en internationale coöperanten zijn hardop verwonderd over de verhalen over het vermeende geweld in de hoofdstad, dat de aanwezigheid van de buitenlandse veiligheidsdiensten zou rechtvaardigen. Zij hebben het liever over het vele behulpzame gedrag van Haitianen onderling tussen de brokstukken.

Een nieuw Marshall plan

Volgens de laatste schattingen is meer dan een derde van de bevolking momenteel dakloos. Volgens het geologische bureau van de Verenigde Staten zijn er de komende weken naschokken van meer dan vijf op de schaal van Richter te verwachten. In een verre of nabije toekomst zal Haïti nog verschillende aardbevingingen van die kracht te verwerken krijgen. De internationale mobilisatie zou een aanzienlijk budget op moeten hoesten, maar de vraag is hoe wederopbouw en preventie van toekomstige natuurrampen vorm moeten krijgen.

De Haitiaanse radiozender Kiskeya stelt vraagtekens bij het opzetten van een nieuw Marschall plan ‘dat Haïti niet de ruimte laat om soeverein te onderhandelen’. President Préval heeft zijn gebrek aan onafhankelijkheid getoond toen hij in 2009 weigerde om het minimumsalaris te verhogen; hij kon het niet door akkoorden met het ministerie van Buitenlandse Zaken van de Verenigde Staten.

Om een volgende aangekondigde tragedie te vermijden, zo stelt Arold Isaac Sr, ex-hoofdredacteur van radio Haïti Inter, is er een intensieve herbebossing nodig. Maar ook een economische politiek die lokale producten beschermt en streeft naar zelfvoorziening op vlak van voedsel. Een radicale verandering.

Bronnen
Sandrine Fréguin; Sophie Devienne, Libéralisation économique et marginalisation de la paysannerie en Haïti : le cas de l'Arcahaie
Tiers-Monde, Année 2006, Volume 47, Numéro 187

Radio Scopie
Alterpresse
Haiti doublement maudite, Le Monde Diplomatique
Haïti, ce pays en dehors, Le Monde Diplomatique
Haiti Liberte
Radio Kiskeya
Le Nouvelliste
Noticias

Dit artikel is ook verschenen bij Noticias