Chagas, de vergeten ziekte

Chagas, klinkt het je bekend in de oren? ‘Nooit van gehoord,’ is de reactie in het algemeen. Wie er wel wat van weet, weet dat het een schrijnend probleem is in Latijns-Amerika. Het is ‘één van de zeven vergeten ziekten’. Afgelopen jaar, was de 100e ‘verjaardag’ van Chagas. Chagas is ontdekt door de Braziliaanse arts; Carlos R.J. Chagas in 1909. Helaas wordt er weinig aandacht besteed in de media en ook in de ontwikkelingssamenwerking heeft het geen prioriteit.  Chagas is ook één van de meest genegeerde ziektes ter wereld. In Latijns-Amerika is deze ziekte namelijk groter dan malaria. In 2009 werd wereldwijd geschat dat 16-18 miljoen mensen besmet zijn. In 1980 waren er naar schatting van de World Health Organization (WHO) 20 miljoen mensen met de ziekte van Chagas in Latijns Amerika. In 2009 waren dit ongeveer 10-15 miljoen mensen. Er is dus een afname. Echter zijn er 100 miljoen mensen, 25% van de  bevolking van Latijns-Amerika die het risico lopen om de ziekte te krijgen, vooral zij die wonen in een endemisch gebied. De WHO en Pan American Health Organization (PAHO) hebben bevestigd dat Chagas de belangrijkste parasitaire infectie is in Latijns Amerika. In Latijns-Amerika overlijden er naar schatting ongeveer 21.000 mensen per jaar aan Chagas.

Vinchuca kever
Chagas is een parasitaire ziekte die overgebracht wordt door de Vinchuca kever die de Trypanosoma Cruzi parasiet bij zich draagt. De kevers voeden zich met bloed en laten ontlasting achter op de huid. Na krassen of wrijven over de plek waar een persoon gebeten is, nestelt de parasiet zich in de bloedbaan. Huizen van de arme bevolking in Latijns-Amerika zijn vaak gebouwd met klei, stro, riet en golfplaten waar de Vinchuca kever zich makkelijk in kan nestelen. Een ander oorzaak waardoor de ziekte zich snel verspreid, heeft te maken met traditionele gebruiken. In veel Latijns-Amerikaanse bevolkingsgroepen wordt grote waarde gehecht aan traditionele gebruiken. In Bolivia bijvoorbeeld worden de huizen gezegend. Een nieuw huis wordt vaak ingewijd met het bloed van dieren. Dieren zijn vaak ook besmet met de Trypanosoma cruzi parasiet. De Vinchuca kevers die deze verspreiden bijten dus niet alleen mensen maar ook dieren. Vooral kinderen die veel met dieren bezig zijn, hebben een verhoogde kans op besmetting.

Chagas heeft twee verschillende fases; de acute en de chronische fase. De acute fase is gevaarlijk voor kinderen, ze kunnen namelijk levensgevaarlijke complicaties krijgen zoals meningo-encephalitis  (hersen (-vlies) ontsteking) en myocarditis (ontsteking van de hartspier). Vaak zijn de complicaties en symptomen bij kinderen minder erg, maar ondervoeding of de combinatie met andere ziektes kan tot gevolg hebben dat deze ziekte wel een ernstig verloop krijgt. Na de acute fase te hebben doorgemaakt houdt men een levenslange lage mate parasitemie, ook kan de acute fase zonder symptomen doorgemaakt worden. Dan is dus niet duidelijk dat iemand Chagas opgelopen heeft. In de chronische fase worden hart- en darmklachten gevonden, die de dood tot gevolg kunnen hebben. De chronische fase ontstaat op latere leeftijd, rond de 35-40 jaar. Iemand heeft vaak geen symptomen of de symptomen worden niet onderkend om dat ze ´mild´ zijn. Waarschijnlijk sterven er dus jaarlijks meer mensen aan Chagas, de achterliggende reden of oorzaak wanneer mensen sterven aan ziektes wordt meestal niet onderzocht.

Medicijnen
Er bestaan twee verschillende medicijnen voor Chagas, Benznidazole en Nifurtimox. Deze medicijnen zijn 36 jaar geleden uitgevonden, maar niet specifiek voor Chagas waardoor de werking van deze middelen niet voldoende is en ze hebben vele bijwerkingen. In Latijns-Amerika wordt vaak gekozen voor Benznidazole omdat dit medicijn een betere werking heeft en minder bijwerkingen. Ook duurt de behandeling met Benznidazole  maar 60 dagen, voor Nifurtimox is dat ongeveer 90-120 dagen. Beide behandelingen kosten ongeveer €60,- . Dit is veel geld voor de armere bevolking in Latijns-Amerika. Het medicijn werkt alleen om de Trypanosoma cruzi parasiet uit het lichaam te bannen en niet immuniserend. Wanneer iemand dus na de behandeling opnieuw door de kever gebeten wordt ontstaat er opnieuw een lage mate parasitemie wat tot gevolg kan hebben dat de acute of chronische fase optreedt.
Voor de farmaceutische industrie is het niet interessant om te investeren in een nieuwe behandeling of een vaccin te ontwikkelen voor Chagas. Dit omdat de mensen in Latijns-Amerika de kosten van de behandeling kunnen betalen waardoor het voor de farmaceutische industrie niet winstgevend is. Drugs for Neglected Diseases institute (DNDi) is wel bezig met een behandeling te ontwikkelen. Deze organisatie is dan ook onafhankelijk en houdt zich bezig met de meest genegeerde ziektes van de wereld en wil deze ziektes terugdringen.

Preventie
Gelukkig zijn er ook hulporganisaties die wel zich inzetten om Chagas te bestrijden. Enerzijds door preventieve maatregelen, anderzijds door gratis medicatieverstrekking. Plan International is erg actief in de preventie van Chagas en Artsen zonder Grenzen geeft gratis behandelingen weg in o.a.  Bolivia.
Preventief zijn er veel dingen die gedaan kunnen worden. De bevolking kan zelf zorgen voor goede huis hygiëne, niet met het hele gezin in één bed slapen, dieren buitenshuis laten verblijven, muskietennetten gebruiken, muren stukken en dakpannen gebruiken. Ook overheden en hulporganisaties kunnen hun steentje bijdragen. Door middel van voorlichting, uitdelen van gratis muskietennetten, fondsen beschikbaar stellen om huizen te verbeteren, insecticide spray teams sturen naar Vinchuca kever gebieden of het biologische schimmel bestrijdingsmiddel Beauveria bassiana  in groten getale produceren en distribueren aan de bevolking. Dit middel is niet schadelijk voor mens en dier maar zorgt wel dat de Vinchuca kever sterft.

Het mag duidelijk zijn dat deze ziekte meer aandacht vraagt en dat het opgenomen moet worden in de millenniumdoelen. Er sterven jaarlijks veel mensen aan deze ziekte en de ontwikkelingshulp komt nog te langzaam op gang.  

Bronnen
Infectious and tropical diseases; A handbook for Primary Care, Tao Sheng Clifford Kwan-Gett, Charles Kemp, Carrie Kovarik, MOSBY Elsevier, 2006.

 ‘Kiss of Death’; Chagas’ disease in the Americas, Joseph William Bastien, 1998

Center for Disease Control and Prevention
Centrum voor mondiaal onderwijs
Drugs for Negelected Diseases Institute
Artsen zonder grenzen
Pan American Health Organization
Plan International
Chagas break the silince