Brazilië in een veranderend klimaat

Alleen al vanuit geografisch oogpunt wekt Brazilië de interesse: het land beslaat een grote oppervlakte, biedt plaats aan verschillende tropische ecosystemen en het klimaat verschilt sterk van plaats tot plaats. Een verandering in het regenvalpatroon, zoals te zien is bij het ongehoorzame kindje, Él Nino, leidt tot plaatselijke droogtes. Twee unieke ecosystemen die te vinden zijn in Brazilië en een mondiale betekenis hebben, het Amazone-regenwoud en het Pantanal wetland, zouden onder die droogtes te lijden kunnen krijgen. Maar laten we ook niet vergeten dat onvoorspelbare en langere droogtes kunnen lijden tot minder opbrengsten in de landbouw en verminderde zekerheid in de levering van drinkwater. Voor de ontwikkeling van dit land dat steunt op de inkomsten uit de landbouwsector kan de klimaatsverandering daarom een ernstige rem vormen en ook het welzijn van de bevolking verder aantasten. Daarnaast staat Brazilië bekend als een land dat zwaar heeft ingezet op energie afkomstig van alternatieve bronnen, met name waterkrachtcentrales. Op zich voorkomt het daarmee veel emissies door verbranding van fossiele brandstoffen, maar het land is daarmee ook gevoelig voor droogtes.

Tot zover over de ene kant van het vraagstuk: de invloed van het klimaat op het land. Aan de andere kant een even wezenlijke vraag: wat doet het land om het klimaat te beïnvloeden? Want in dit geval kan een land zich echt onderscheiden van de rest door de stappen die het onderneemt en de visie die het heeft. En ook hier valt Brazilië op tussen de overige landen uit Latijns-Amerika.

Brazilië loopt voorop…
Allereerst springt de vooruitstrevendheid van Brazilië op het gebied van alternatieve energiebronnen in het oog: de al eerder aangehaalde grote inzet van waterkrachtcentrales, maar ook het feit dat het land al sinds meer dan 30 jaar beleid kent dat stuurt op het gebruik van biomassa. Daarnaast bestaan er al ruime tijd programma's die het opwekken van duurzame energie stimuleren (o.a. de waterkrachtcentrales) en inzetten op het besparen van energie. Dat alles heeft tot gevolg dat het aandeel hernieuwbare energie in de energieproductie van Brazilië ver boven het mondiale gemiddelde ligt. Het land bezet eveneens een relatief lage plaats op de ranglijst van CO2-emissies. Al dan niet terecht ziet president Lula in zijn land een voorbeeld voor andere landen op het vlak van emissiereducties.

…of toch niet?
 Meteen kunnen we daar dan wel bij aantekenen dat een groot deel van de emissies uit ontbossing voortkomen, een bezigheid die we niet als duurzaam kunnen bestempelen. En dat de bebossing veelvuldig plaatsmaakt voor veeteelt, een activiteit die in Brazilië een grote bijdrage levert aan de emissies. Enerzijds vanwege de grote hoeveelheden vee (één per Braziliaan) en anderzijds omdat vee methaan en lachgas 'uitscheidt', broeikasgassen met een hoger opwarmingspotentieel dan CO2.   En hoewel Lula zich op de borst klopt over de voortrekkersrol die hij en zijn land vervullen, worden nieuwe energiecentrales in Brazilië relatief meer op een onduurzame wijze vormgegeven en groeien daarmee de CO2-emissies. Zijn nadruk op het gebruik van bio-energie is ook niet bij voorbaat heilzaam, als we nagaan dat veel van de sojaplantages die daarvoor zijn aangelegd echt nauwelijks beter zijn voor het klimaat dan conventionele manieren van energie opwekken en sociale problemen opleveren. 

Klimaatbeleid geen prioriteit
Lula heeft een duidellijke mening over wie er moet investeren in klimaatbeleid: “We don’t accept the idea that the emerging nations are the ones who have to make sacrifices, because poverty itself is already a sacrifice". De afwezigheid tot voor kort van een klimaatbeleid illustreert de mening van de president dat zijn land niet bereid is om veel geld en moeite in klimaatbeleid te stoppen, terwijl het land in potentie veel kan betekenen voor 'het klimaat'. Vanuit verschillende hoeken kwam daar terecht stevige kritiek op ("Brazil must make its own climate policy: Greenpeace"). Natuurlijk komt het overgrote deel van de historische CO2-emissies op het conto van de westerse wereld, maar in het hier en nu dragen we allen een verantwoordelijkheid. Hoewel het wel logisch is dat het westen financieel verder zijn nek uitsteekt, vanwege het principe van 'the pollutor pays' en omdat er meer financiële mogelijkheden liggen. Gelukkig hebben de nu ook voor de politici zichtbare gevolgen van klimaatsverandering, voor een verandering gezorgd in de opstelling van Braziliaanse politici ten opzichte van het klimaatvraagstuk.

 Doorkijkje naar de toekomst: een goed begin is….
Sinds vorig jaar heeft Brazilië haar eigen klimaatbeleid opgezet. Doelen zijn meer hernieuwbare energie te gaan produceren, een vergroting van de ethanolproductie voor biomassa, en biobrandstoffen inzetten ter voorkoming van meer emissies. Nog meer prijzenswaardig is een verbod op de verkoop van sojabonen uit ontboste gebieden. Veel meer zinnigs dan dat dit een veelbelovend begin is, valt op dit moment over dit beleid niet te zeggen. Als de regering zich kan houden aan haar doelstellingen en Brazilië dus ontbossing tegen probeert te gaan, nog meer duurzame energiebronnen aan gaat boren en op het politieke toneel laat merken de klimaatsverandering te willen bevechten, dan is dit daadwerkelijk een goed begin van het hele werk geweest.

www.huffingtonpost.com
www.ipsnews.net
www.reuters.com
www.nytimes.com
www.guardian.co.uk
www.scidev.net