Biobrandstoffen in Brazilië: vooruitgang of valkuil?

Een aantal jaar terug leken biobrandstoffen de oplossing voor het klimaatprobleem, tegenwoordig zijn er echter ook veel tegenstanders van biobrandstoffen te vinden. Terwijl de discussie hoog oploopt blijft Brazilië door produceren.

 

In Brazilië worden biobrandstoffen op grote schaal geproduceerd. Zo dekt ethanol, een biobrandstof afkomstig uit suikerriet, ongeveer een derde van het brandstofverbruik in het land. Daarnaast exporteert Brazilië nog eens meer dan vier miljard liter ethanol per jaar, voornamelijk naar de Verenigde Staten. Biobrandstoffen leken aanvankelijk veel belovend te zijn en een grote bijdrage te leveren aan de strijd tegen de klimaatveranderingen; biobrandstoffen worden immers uit landbouwgewassen zoals maïs, suikerriet en soja, geproduceerd waardoor de CO2 uitstoot beperkter blijft. Maar over dit punt is veel discussie ontstaan. Voor sommigen, waaronder de Braziliaanse regering, ziet de toekomst er rooskleurig uit; biobrandstoffen zou een instrument zijn tegen de opwarming van de aarde en draagt bij aan armoedebestrijding doordat vele nieuwe banen worden gecreëerd. Anderen, waaronder vele milieuorganisaties, beweren echter dat door biobrandstoffen voedselprijzen stijgen en het milieu wordt aangetast. Het punt van discussie is: ‘Dragen biobrandstoffen bij aan de sociaal-economische vooruitgang van Brazilië en draagt het bij aan een duurzamer leefmilieu, of is het een valkuil voor het land?’ De feiten op een rij.

De Braziliaanse regering blijft bij het standpunt dat biobrandstoffen de toekomst zijn. De Braziliaanse vertegenwoordigers gaven tijdens de klimaatconferentie in Kopenhagen, december dit jaar, aan dat het land in de toekomst 64 miljoen hectaren beschikbaar zal stellen voor de productie van biobrandstoffen. Door biobrandstoffen zal de CO2 uitstoot drastisch verminderen en vormt daarbij een grote bijdrage voor een duurzamer leefmilieu. President Lula da Silva beargumenteerde tijdens de internationale milieubijeenkomst in Brasilia in 2008 al dat biobrandstof een oplossing biedt om de ongelijkheid in welvaartsverdeling in de wereld tegen te gaan. Volgens de president kunnen ontwikkelingslanden door het gebruik van biobrandstoffen hun eigen energievoorraad veilig stellen en op die manier onafhankelijk worden van rijkere landen. Bovendien, is er veel mankracht vereist waardoor door de productie van biobrandstoffen de werkgelegenheid kan toenemen op het platteland, aldus de president. Hij voegt hier aan toe dat de productie van biobrandstoffen niet ten koste hoeft te gaan van landbouwgrond. Brazilië heeft rond de zestig miljoen hectaren braakliggend land wat dus goed kan dienen voor het verbouwen van ethanol.

Ook veel milieuorganisaties waren aanvankelijk positief over deze nieuwe brandstoffen. Men verwachtte dat door de komst van biobrandstoffen de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen zou afnemen en dat boeren in ontwikkelingslanden extra inkomsten zouden generen. Maar er worden vraagtekens geplaatst bij deze aannames. Zo meldt de voorzitter van het Earth Policy Instituut in de Verenigde Staten, Lester Brown, dat biobrandstoffen armoede juist versterkt. De vraag naar biobrandstoffen is de afgelopen tijd toegenomen en wordt op steeds grotere schaal geproduceerd. Omdat biobrandstoffen worden geproduceerd uit gewassen die tevens belangrijke voedselmiddelen zijn, stegen in de afgelopen jaren hierdoor de internationale voedselprijzen, zo meldt de Wereld Bank. Tevens wordt door critici beweerd dat de productie van biobrandstoffen ten koste gaat van het Braziliaanse Amazone gebied. Voor de productie van de biobrandstoffen is veel grondgebied vereist, daarom kappen boeren de bomen in het regenwoud om hun landbouwgronden uit te breiden.

 

Ook in Nederland wordt de discussie rondom biobrandstoffen gevoerd. Van alle Europese landen is Nederland de grootste importeur van Braziliaans ethanol. Tijdens een staatsbezoek van premier Balkenende aan Brazilië in maart dit jaar, was duurzame landbouw één van de besproken thema’s. Uiteindelijk werd besloten dat de Nederlandse import van ethanol, dat nu 1 miljard liter per jaar is, niet zal worden verhoogd. Eerst onderzoekt Nederland of de voedselproductie niet in de knel komt door de productie van ethanol. Volgens premier Balkenende zal ethanol wel een grote rol in de toekomst spelen, maar hiervoor is verder onderzoek naar de duurzaamheid van biobrandstoffen op dit moment noodzakelijk. Uit het onderzoek van de universiteit Wageningen bleek dat de productie van biobrandstoffen niet ten koste gaat van het Amazone gebied. Dit komt omdat de suikerrietproductie geconcentreerd is rondom Sao Paulo en niet romdom het Amazone gebied. Een andere conclusie uit het onderzoek is dat de discussie rondom de suikerrietproductie niet om de bovengenoemde problemen draait maar te maken heeft met de slechte arbeidersomstandigheden. Aan de slechte arbeidsomstandigheden wordt tot nu toe weinig aandacht besteedt. Geïndustrialiseerde landbouw zou het milieu ten goede komen omdat de productie dan op een efficiëntere manier plaatsvindt, maar daar tegenover staat dat vele mensen hun baan verliezen. Vooral tijdelijke migranten uit het arme noordoosten van het land werken in de suikerrietproductie en worden hard getroffen. Vakbonden zetten de regering onder druk, zij staan achter de plannen om landbouw te industrialiseren, maar dan moeten er wel vervangende banen geregeld worden voor de mensen die hier de dupe van worden.

 

Millenniumdoel zeven richt zich op een duurzaam leefmilieu, volgens voorstanders leveren biobrandstoffen hier een grote bijdragen aan. Critici beweren echter dat de productie van biobrandstoffen het Amazone gebied aantast. Verder blijft ook de vraag of de productie van biobrandstoffen niet ten koste van de bestrijding van armoede gaat, aangezien de internationale voedselprijzen stijgen.

Terwijl de discussie doorgaat, blijft Braziliaanse regering de productie van biobrandstoffen opvoeren. Valkuil of vooruitgang? De tijd zal het leren.

Bronnen:
Wereld Bank
IPS News
Trouw
AGD.nl