Abortus geslachtofferd in Nicaragua

Terwijl het stof neerdaalt na de verkiezingen in Nicaragua, behoren niet alleen de oppositiepartijen tot de verliezers. Het ´thema´ abortus is tijdens de verkiezingscampagne op grote schaal misbruikt als politiek middel om stemmen te winnen. De grootste verliezers zijn de Nicaraguaanse vrouwen en meisjes, voornamelijk uit de lagere sociale klassen. Zij zullen het nog minstens 5 jaar zonder adequate medische zorg moeten stellen wanneer zij zich genoodzaakt zien hun toevlucht te nemen tot abortus.

Nicaragua voegde zich in 2006 als zesde natie ter wereld bij het rijtje van landen die iedere vorm van abortus uitdrukkelijk verbieden. Nadat abortus op medische indicatie voor meer dan een eeuw (sinds 1893) toegestaan was, besloot de regering Bolaños een maand voor de verkiezingen in 2006 een volledig verbod op abortus in te voeren. Dit verbod werd door de nieuwe sandinistische regering van president Ortega geratificeerd in 2007. Het volledige verbod maakt het onmogelijk een zwangerschap te beëindigen zelfs wanneer het leven of de gezondheid van de vrouw hierdoor bedreigd wordt, wanneer zij het slachtoffer is van verkrachting of incest, wanneer er sprake is van een mentale aandoening die het onmogelijk maakt voor een kind te zorgen, etc.

´Verbod op abortus om stemmen te winnen´
Martha Maria Blandón is directrice van IPAS Midden Amerika, één van de organisaties die al 20 jaar actief is in Nicaragua en de regio op het gebied van gezondheidszorg en reproductieve rechten voor vrouwen. Zij is helder waar het gaat over de achterliggende reden voor het verbod op abortus: ¨Net als in andere Latijns-Amerikaanse landen is dit het stokpaardje geweest van politieke groeperingen, beïnvloed door conservatieve sectoren, om stemmen te winnen. Zij gebruiken de verkiezingen om een goed gefinancierde campagne van laster, leugens en manipulatie op te zetten. Het doel is de bevolking, die grotendeels slecht of niet geïnformeerd is, te laten geloven dat iedere vorm van zwangerschapsonderbreking hetzelfde is als moord. Zonder uitleg, zonder nuancering, als een slogan van de waarheid die geen argumentatie behoeft.¨

In Nicaragua is het publiek geheim dat de opportunistische politieke partijen het verbod vooral steunen om zich te verzekeren van de steun van de Katholieke en Evangelische Kerken. Deze kerken zijn nog altijd zeer invloedrijk en conservatief in Latijns Amerika, en fel gekant tegen iedere vorm van abortus. De regering van President Ortega presenteert zich sinds enkele jaren nadrukkelijk als ´christelijk´, en leunt op dit imago om kiezers aan zich te binden. Op 6 november jongstleden werd President Ortega tijdens een hevige bekritiseerde gang naar de stembus opnieuw gekozen voor een derde termijn van vijf jaar. Gedurende de verkiezingscampagne rolden de verschillende kandidaten over elkaar heen om maar te laten zien dat zij tegen abortus en voor het ‘leven’ waren.

Arme slachtoffers en een dubbele moraal
Ondertussen wijst onderzoek uit van bijvoorbeeld Human Rights Watch en IPAS zelf uit dat de condities voor vrouwen ernstig verslechterd zijn sinds het verbod. Volgens Martha Maria kunnen vrouwen die volledig aangewezen zijn op publieke gezondheidszorg sterven als gevolg van een gevaarlijke zwangerschap, omdat zij geen zorg ontvangen. Er bestaan duidelijke aanwijzingen dat artsen behandelingen gerelateerd aan zwangerschap niet of nauwelijks meer willen uitvoeren, uit angst van een abortus beschuldigd te worden. Het verbod raakt vooral de armste vrouwen, zonder toegang tot informatie en privéklinieken. De vrouwen die tot dusver gestorven zijn als gevolg van een gebrek aan medische verzorging behoorden dan ook tot de meest gemarginaliseerde sectoren van de bevolking. Tegelijkertijd is er sprake van een dubbele moraal. Dezelfde politieke elite die het verbod op abortus openlijk steunt geeft privé vaak wel toe vóór abortus te zijn, soms zelfs zonder beperkingen. Deze elite heeft bovendien toegang tot duurdere en betere privéklinieken om de procedure te ondergaan.

Vlak na de invoering van de wetswijziging in 2006 ontstond er grote ophef over de zaak van een 9-jarig meisje dat als gevolg van een verkrachting zwanger was geraakt. Haar familie vond een privékliniek die bereid was een abortus uit te voeren. Na deze procedure dreigden zowel de familie als de artsen strafrechtelijk vervolgd te worden. Juridische vervolging op grond van illegale abortus is zeldzaam in Nicaragua, maar dreiging die hiervan uitgaat, is voor de meeste artsen voldoende om geen procedures uit te voeren die gerelateerd zouden kunnen worden aan abortus. Na aanleiding van het bovenstaande incident vond uiteindelijk geen strafrechtelijke vervolging plaats. Wel werden alle betrokkenen geëxcommuniceerd door een hevig verontwaardigde Rooms-katholieke kerk, die de ingreep streng veroordeelde.

Schokkend veel seksueel misbruik: Nicaragua op het matje geroepen
Helaas is het bovenstaande geval geen uitzondering. Verschillende organisaties, waaronder IPAS en CEJIL , hebben de Nicaraguaanse Staat vorige maand vlak voor de verkiezingen aangeklaagd bij de Inter-Amerikaanse Commissie voor Mensenrechten. Grond voor de aanklacht was het niet garanderen van de rechten van vrouwen en meisjes die het slachtoffer worden van verkrachting. De aanklacht ging gepaard met een presentatie van de statistieken van het ´Instituut voor Legale Geneeskunde´, die schokkend zijn: In 2010 vonden er gemiddeld 13 verkrachtingen per dag plaats in Nicaragua, ofwel gemiddeld één verkrachting iedere twee uur. 84 procent van de slachtoffers was minderjarig, en één op de drie van de minderjarige slachtoffers was jonger dan 10 jaar. Hier komt nog bij dat Nicaragua met amper 6 miljoen inwoners geen dichtbevolkt land is. Het spreekt voor zich dat dergelijke cijfers in combinatie met een volledig verbod op iedere vorm van abortus veel vrouwen en meisjes in een onmogelijke positie brengt. Te meer nog omdat informatie en toegang tot nood anticonceptie (zoals de morning after pil) vrijwel nihil is. Zij worden gedwongen hun toevlucht te zoeken in het ´zwarte´ circuit van clandestiene abortusklinieken, wat vaak levensgevaarlijke situaties tot gevolg heeft.

De strijd tegen het verbod gaat onverminderd verder
De retoriek tijdens de verkiezingscampagne, gevolgd door de herverkiezing van de sandinistische regering, biedt weinig hoop voor de Nicaraguaanse vrouwen. Het onderwerp abortus is gegijzeld door politici en conservatieve krachten zoals de kerk, die een gesimplificeerde zwart-wit versie van het probleem hanteren. Ook is het opvallend dat mannen het hoogste woord voeren in deze discussie. Ondertussen sterven er vrouwen als gevolg van onnodige complicaties die met een relatief simpele medische ingreep voorkomen hadden kunnen worden. Marta Maria Blandón strijdt verder tegen de onmenselijke situatie die is ontstaan sinds 2006. ¨Abortus is een realiteit in het leven van Nicaraguaanse vrouwen, vooral in de armste sectoren. IPAS werkt met nationale en internationale partners om de gevolgen van het verbod op abortus zichtbaar te maken en de wet te wijzigen. Onze argumenten zijn gebaseerd op de rechten van de mens, die ernstig geschonden worden door de huidige situatie.¨

IPAS wordt sinds 2006 gesteund door ICCO, momenteel vanuit het regiokantoor van ICCO & Kerk in Actie voor Midden Amerika en Haïti, gevestigd in Managua. Okke Bouwman is als medewerker communicatie werkzaam op dit regiokantoor.